Innovatie groeit sneller
dan onkruid

4. Technologische ontwikkelingen

Bij technologische factoren gaat het om de kenmerken en invloed van technologische ontwikkelingen.

DE VIERDE INDUSTRIËLE REVOLUTIE

De wereld om ons heen wordt steeds slimmer door de razendsnelle technologische ontwikkelingen. Dit brengt veranderingen en een hoge mate van onzekerheid met zich mee. De mate van verandering, de schaal waarop alles plaatsvindt en de impact op de maatschappij: de ’vierde industriële revolutie’ (Management Impact, Volberda). Waar het in de derde industriële revolutie ging om de komst van computers en digitalisering, gaat het nu om een combinatie van ontwikkelingen uit verschillende industrieën (Rifkin).

HET INTERNET OF THINGS LEVERT ENORM VEEL DATA

Het Internet of Things (IoT) bestaat uit apparaten met sensoren en software, die in verbinding staan met het internet en met elkaar. Mobiel internet, sociale netwerken en het ‘Internet of Things’ leiden tot hyperconnectiviteit: alles en iedereen staat met elkaar in contact en informatie is altijd, overal en onmiddellijk beschikbaar. Tegelijkertijd leidt dit tot een extreem grote hoeveelheid data. Slim analyseren en combineren van al die data leidt tot nieuwe inzichten en betere informatie, op grond waarvan nieuwe producten, diensten en business modellen worden ontwikkeld. Er is een grote behoefte aan methoden om Big data te ontsluiten, doorzoeken en beheren. Denk bijvoorbeeld aan standaarden, filters, analyse-, opslag- en zoektechnieken, en aan de beveiliging van alle gegevens. Experts verwachten dat er in 2020 meer dan twintig tot dertig miljard toestellen in het Internet of Things zullen zijn opgenomen –een verdrievoudiging ten opzichte van 2013. Omdat alle mogelijke apparaten sensoren krijgen en de gemeten data wordt verzameld en doorgegeven, ontstaat er een enorme hoeveelheid data waarmee nieuwe producten en diensten kunnen worden ontwikkeld (TNO1).

Niet alleen mensen zijn online, ook bijvoorbeeld machines, auto’s, de thermostaat en de koelkast.
– XIA, YANG, WANG & VINEL; WEBER & WEBER 

IoT kent een groot aantal toepassingsdomeinen, zoals de gezondheidszorg (eHealth, wearables, quantified self), de industriële productie (Smart Industry), mobiliteit en logistiek (Smart Mobility, Connected Cars, Intelligent Transport Systems) en domotica (‘huis-automatisering’) (TNO innovatieagenda). De verwachting is dat IoT in de (nabije) toekomst productieprocessen zal verbeteren en dat het oplossingen kan bieden voor problemen rondom energie en milieu, criminaliteit, gezondheidszorgen onderwijs (Kopetz). Door IoT ontstaan er ‘slimme steden’ waarbij alles in de stad via het internet in verbinding staat met elkaar. In deze steden staan natuurlijk ook ‘slimme huizen’. Bewoners kunnen op afstand inloggen op hun beveiligingssysteem, de temperatuur regelen en alvast de wasmachine aanzetten (Ghaffarianhoseini e.a).

Internettechnologie in combinatie met big data vormt de drijvende kracht achter de ontwikkeling van zogenaamde digitale platforms. Een digitaal platform ‘verschaft partijen een technologische basis voor het distribueren en samenvoegen van diensten en/of content van de aanbieders van die diensten en/of content naar eindgebruikers (TNO1).

TECHNOLOGISCHE ONTWIKKELINGEN TEN DIENSTE VAN DE MENS

Met de ontwikkeling IoT hangen andere ontwikkelingen samen, zoals kunstmatige intelligentie (KI). De komende jaren verkrijgen veel applicaties een vorm van KI. Bij kunstmatige intelligentie gaat het om machines die intelligent gedrag of acties vertonen. Hier vallen machines onder die op een zeker niveau kunnen redeneren en beslissen, die natuurlijke taal begrijpen en kunnen gebruiken, die zelfstandig nieuwe dingen kunnen leren (TNO innovatieagenda).

Dergelijke intelligente softwaresystemen zijn steeds meer terug te zien op de werkplek, bijvoorbeeld in de vorm van een virtual customer assistant. Het is belangrijk om deze innovatie te zien als een manier om de menselijke activiteit te vergroten, niet om deze te vervangen. Bijvoorbeeld apparaten die semiautomatisch of automatisch taken uitvoeren zonder supervisie, zoals in de landbouw, schoonmaak of gezondheidszorg (Gartner). Veel technologische ontwikkelingen staan in het teken van dienstverlening aan de mens. Ze moeten processen en taken versimpelen, inzichtelijk maken en efficiënt maken. Ontwikkelingen op dit gebied zijn bijvoorbeeld blockchain technologie, robotica, het gebruik van big data, mixed reality en vergaande digitalisering waarbij gegevensverwerking plaats vindt via de Cloud en Edge.

EFFECT OP ARBEIDSMARKT EN ONDERWIJS

Naast de introductie van nieuwe technologie zoals clouddiensten, big data, 3D-printen en robotica, is ook sprake van het volledig overnemen van productieprocessen door machines en de digitalisering van complete bedrijfsprocessen en dienstverlening (PCW1). Technologie maakt werk makkelijker en sommige functies overbodig. Maar er ontstaan ook nieuwe beroepen. Technologische ontwikkelingen vragen dan ook een andere denkwijze van werkgevers, werknemers en de overheid. De benodigde skills veranderen heel snel en een leven lang ontwikkelen wordt daarom steeds belangrijker.

Onzeker is wat het effect van deze steeds verdergaande technologische ontwikkelingen zal zijn op de arbeidsmarkt. De verwachting is dat vooral in de zorg, de energiesector en de financiële sector veel meer banen verdwijnen dan dat erbij komen, terwijl er in de it-sector juist banen bijkomen (NRC). De inzet van nieuwe technologieën heeft altijd geleid tot een andere vraag richting onderwijsinstellingen (Rathenau Instituut).

Vakmanschap is continu in beweging. Voor de beroepen geldt dat ze dynamisch zijn: ze veranderen snel, verdwijnen of vragen om andere competenties (Stichting Iedere MBO een practoraat). Banen met routinematige taken, waar de nadruk ligt op feitelijke en procedurele kennis, maken plaats voor banen waarin meer eigen initiatief, creativiteit en sociale interactie nodig is en de nadruk sterker ligt op conceptuele kennis (ECBO1). Om nieuwe technologische mogelijkheden te vertalen naar nieuwe machines en producten, is creativiteit hard nodig in combinatie met talent en samenwerking met andere disciplines (Financieel Dagblad).

RETAIL, COMMERCIE, IH/GH EN MITT

Winkeliers moeten zich voor hun eigen overleving ontwikkelen in een tijd waarin er voortdurend nieuwe platforms opkomen met nieuwe kanalen om klanten te bereiken. Er is een eindeloos lijkende stroom aan nieuwe concurrenten en klanten kunnen op allerlei nieuwe manieren aan productinformatie komen, zoals beoordelingen en reviews. Klanten winkelen ook anders (online én in de fysieke winkel) door de snelle toename van persoonlijke apparaten, zoals smartphones en tablets, en winkeliers beschikken tegenwoordig over enorme hoeveelheden klant- en marktgegevens. Die brengen niet alleen kansen, maar ook grote risico´s met zich mee.

Digitalisering van de samenleving
De afgelopen 15 jaar zijn consumenten door digitale technologie anders gaan winkelen. Nieuwe e-commerceplatforms hebben voor kopers een volledig nieuw kanaal mogelijk gemaakt en online reviews hebben het aanschafproces hervormd. De rol die ICT speelt in de Nederlandse samenleving neemt toe. Dat geldt niet alleen voor bedrijven en instellingen, maar ook voor huishoudens en personen. Veel mensen gebruiken internet niet alleen thuis of op het werk, maar vrijwel overal. In 2018 zegt 78 procent van de Nederlanders iets via internet gekocht te hebben, een jaar eerder was dat 76 procent. Onder 65-plussers nam het aandeel online shoppers het sterkst toe van 25 procent in 2012 naar 45 procent in 2018. Nederlanders kopen niet steeds meer en vaker online, ook wat men koopt loopt in de loop der jaren steeds meer uiteen van kleding, verzorgingsproducten, elektronica en levensmiddelen. Levensmiddelen werden tot 2006 nauwelijks online gekocht door consumenten, daarna steeg de online verkoop. In 2017 was het aandeel Nederlanders dat online levensmiddelen kocht met 29 procent het hoogste in de Europese Unie (gemiddeld 14 procent) (CBS, Panteia).

Platform economie
De opkomst van online platforms is één van de belangrijkste ontwikkelingen binnen de Nederlandse Retail- en horecabranche. Deze online platforms brengen ondernemers kansen om omzetgroei te realiseren en om leads te genereren naar de eigen webshop. Zorgpunten van retailers en hotels zijn onder andere de stijgende kosten die platforms vragen voor de samenwerking, concurrentie van de platforms zelf en het feit dat ondernemers zelf geen direct contact met hun klanten kunnen hebben (Rabobank).

Van omnichannel naar omnipresence
Consumenten verwachten dat er nagenoeg geen verschil is in de klantbeleving op de site, in de app en in de fysieke winkel. Offline versmelt steeds meer met online: de zogenoemde ‘omnichannel’-trend. Waar het nu nog vaak voorkomt dat een webwinkel volledig losstaat van een fysieke winkel of app – en vice versa – wordt het steeds normaler dat alle kanalen samenwerken als een geheel. Een consument weet zijn weg daar prima in te vinden. Bovendien biedt dit ongelooflijk veel mogelijkheden. Amazon is een goed voorbeeld van innovatie op dit vlak. Onlangs opende de Retail pionier een winkel in New York met alleen maar producten die online als beste werden beoordeeld. Dit voorbeeld zal gegarandeerd worden gevolgd door andere retailers, waarbij op slimme manieren een optimale mix wordt gemaakt van digitale marketing, content, data en AI-gestuurde analyse. Als klant krijg je zo een steeds meer gepersonaliseerde winkelervaring. Tegelijkertijd nemen live-chats en virtuele assistenten in toenemende mate de rol van de klantenservice over. Verder valt er onder de trend digitalisering ook een aantal andere trends zoals; big data, kunstmatige intelligentie en augumented-/ virtual relality.

Big data analyse en algoritmes
Consumenten laten in toenemende mate een ‘spoor’ achter van hun interacties met bedrijven (online bestellingen, bankzaken, bekijken van advertenties, voorkeuren voor merken etc.). Zowel bedrijven als consumenten kunnen profiteren van een slim en verantwoord gebruik daarvan. Volgens een onderzoek van IBM en Accenture schuilt achter ieder snel groeiende en bloeiende Retail- en groothandelsindustrie een big data-oplossing. Met big data kun je de interesses van klanten voorspellen en ze tevreden maken zonder ze te frustreren, aldus het onderzoek. Veel groothandels in binnen- en buitenland hebben de eerste stappen in big data al gezet. In het ERP-systeem (Enterprise resource planning) van iedere groothandel staat een schat aan informatie over de klanten. Gecombineerd met data uit andere databronnen, zoals bijvoorbeeld het weerbericht en informatie over prijsschommelingen, kan een slim algoritme voorspellingen over uitgavenpatronen doen. Dat is interessante informatie voor de klanten van de groothandel: zowel voor de producenten als voor de retailers (IBM, Accenture, Panteia). Big data helpen groothandels ook om goede bevoorradingsstrategieën te ontwikkelen en marketing te personaliseren. Er bestaat al een uitzendbureau dat geen mensen vertegenwoordigt, maar algoritmes. Je kunt er een specifiek algoritme inhuren om informatie te onttrekken aan de veelheid aan ongeordende data die ook jouw bedrijf ongetwijfeld in huis heeft (T-mobile).

Veel modemerken werken vanuit hun onderbuik. Ontwerpers reizen de wereld over, bezoeken shows en bepalen de richting. Dit fingerspitzengefühl is cruciaal voor een merk met een eigen identiteit. Tegelijkertijd is de concurrentie moordend. Wanneer moet een merk doorkomen met de nieuwe collectie? Wanneer gaat de sale in? Edited en Trendalytics helpen met behulp van big data bij het inzichtelijk maken van de fashionmarkt (Trendalytics). Zij scannen de complete markt en bekijken ontwikkelingen in prijs, campagnes en productopbouw. Vanuit dat perspectief kunnen de ontwerper, het marketingteam en de inkoopspecialisten samen een strategie bepalen op basis van marktdata, bepalen of hun plannen hout snijden en waar onbenutte kansen liggen (Edited).

Virtual Reality
Virtual Reality (VR) en Augmented Reality (AR) bieden de mogelijkheid om letterlijk informatie over producten te laten zien. Of (in het geval van VR) zelfs de producten te laten ‘gebruiken’ zonder dat het bewuste product uit een verpakking hoeft te worden gehaald. Voorbeeld van AR: een jurk wordt in de winkel (via een interactief display) op het lichaam van de klant geprojecteerd. Dat scheelt weer opstoppingen in pashokjes en verlaagt de aankoopdrempel. Het ontplooien van AR, virtual en mixed reality biedt enorm veel mogelijkheden voor content van hoge kwaliteit. Hoewel VR in eerste instantie de kar in de Retail sector trok, maakt AR het komende jaar een inhaalslag en zal het zelfs aan kop gaan in 2019. De komende jaren wordt een groei in AR-gebruik voorzien. En daar stopt het niet; AR ontwikkelt zich verder en gaat onder meer dubbele camera’s en 3D-sensoren toepassen voor een nog realistischere ervaring. 

Gemakswinkels
Binnen de Retail zijn de zelfscan kassa’s ondertussen gemeengoed. Zelf scannen maakt het werk van caissières (nagenoeg) overbodig. Vaak worden bij zelf scannen – ter ondersteuning van de klanten – wel servicemedewerkers (hostesses ) ingezet. Deze moeten ook het persoonlijk contact en de klantvriendelijkheid waarborgen. Amazon gaat in de VS een keten van gemak winkels in levensmiddelen beginnen waar helemaal geen kassa’s meer zijn. Afrekenen gaat via een speciale app. Bij het verlaten van de winkel rekenen de klanten met de app automatisch af via hun Amazon.com –account (Distrifood). Momenteel is bij dit systeem, zeker in de beginfase, achter de scherm en in een beperkt aantal gevallen toch de hulp van mensen nodig om te bepalen of en welk product een klant uit de schappen haalt. Op deze wijze worden de achterliggende algoritmes van het systeem gaandeweg verder verbeterd, waardoor menselijk ingrijpen minder vaak nodig zal zijn (Distrifood, Panteia). Met de Dash introduceert Five Elements Robotics in 2017 een elektrische zelfrijdende en – scannende winkelwagen. Het systeem is als volgt. De klant kan zijn boodschappenlijstje met zijn smartphone naar de Dash uploaden. Vervolgens rijdt deze – vanuit het docking-station – automatisch de meest optimale route door de winkel en stopt waar de producten uit het lijstje staan. Tijdens de ‘rit’ worden – op basis van het lijstje én eerder koopgedrag van de klant – op het scherm van de Dash suggesties voor de aanschaf van andere producten gedaan. Aangezien de winkelwagen is uitgerust met een scanner en een betaalsysteem is apart afrekenen bij een kassa niet meer nodig. Als de klant de betaald heeft, volgt de Dash hem /haar naar de auto. Na het leeghalen rijdt de winkelwagen weer zelfstandig terug naar het docking-station (INretail1).

Draagbare technologie
Draagbare technologie heeft binnen een korte tijd veel terrein gewonnen, voorbeelden hiervan zijn FitBit en Apple Watches. Niet alle draagbare technieken zijn uiteindelijk populair geworden, denk bijvoorbeeld aan de google glasses. Wat de klant opvalt, is dat de draagbare technologie niet heel modieus is, hierop spelen de verkoop partijen momenteel weer slim op in door de draagbare technologieën nog mooier en modieuzer te maken. FitBit heeft bijvoorbeeld de ‘Luxe collection’ geïntroduceerd die er voor zorgt dat je je Fitbit kunt veranderen in een leuke armband of een pendant. Als mode en draagbare technieken op deze manier verder evolueren worden deze producten alleen maar populairder omdat ze modieuzer worden en op technisch vlak doen waarvoor ze gemaakt zijn.

Van kleur veranderende kleding
Google project is bezig met de ontwikkeling van een stof die van kleur verandert bij aanraking of tempratuur verschillen. In de jaren 80 bestond er al zo’n variant, maar momenteel is dit nog verder ontwikkelt. De komende jaren zullen er ook resultaten geboekt worden op het gebied van nanotechnologie, gen/DNA en biotechnologie. Nanocoatings verbeteren eigenschappen van materialen. Gen- en DNA-technologie zullen leiden tot betere natuurlijke vezels.

DESTEP INHOUDSOPGAVE