Een andere koers

4. Duurzaamheid

In de mobiliteitsbranche worden de vermindering van CO2 uitstoot en het verbeteren van de luchtkwaliteit als belangrijke redenen opgegeven om elektrisch rijden in de komende twintig jaar verder te stimuleren. Door alle elektronische systemen zal er minder onderhoud nodig zijn en minder schadeherstel, maar als er schade is dan is het over het algemeen complexer. Ook in de branche maritiem is veel aandacht voor emissieloos varen (voortstuwing en high voltage). Een student moet een boot met voortstuwing en high voltage leren te bedienen. In de branche logistiek zijn veel milieuvriendelijke initiatieven zoals milieuvriendelijke voertuigen om de pakketjes af te leveren (‘the last mile’).

Er wordt in de mobiliteitsbranche steeds meer ingezet op elektrisch rijden. Steeds meer binnensteden proberen (vervuilende) dieselauto’s te weren door het instellen van milieuzones en de verwachting is dat steden in de toekomst strengere regels gaan opstellen. Hierdoor stijgt de noodzaak voor bedrijven om op zoek te gaan naar alternatieve brandstoffen om de stedelijke ruimte te kunnen betreden (Erasmus). De vermindering van CO2 uitstoot en het verbeteren van de luchtkwaliteit worden als belangrijke redenen opgegeven om elektrisch rijden in de komende twintig jaar verder te stimuleren. Er wordt zelfs gesteld dat  gesteld dat men binnen twintig jaar volledig elektrisch rijdt en dus niet meer op benzine en diesel. De algemene verwachting is dat in 2025 zo’n 25 procent van alle nieuw verkochte auto’s in Nederland volledig elektrisch is en dat dit aandeel toeneemt tot zo’n 75 procent in 2030. Vrijwel alle autofabrikanten hebben hele concrete plannen om nieuwe modellen met volledige elektrische aandrijving te introduceren. Fabrikanten komen in de nabije toekomst met veel nieuwe modellen voor het grote publiek (mainstream). Door goedkopere componenten zullen de prijzen van elektrische auto’s gaan dalen. De zakelijke markt is de elektrische auto aan het ontdekken. Bij de particuliere consument is er nog veel onbekendheid en onwetendheid over elektrisch rijden.

Een aantal grote organisaties heeft het initiatief genomen om de elektrische auto actief te promoten. Feit is dat er tegenwoordig verschillende merken auto’s rijden die hybride elektrisch of volledig elektrisch worden aangedreven. Deze innovatie stelt ook aan automonteurs en technici andere eisen waarbij veiligheid een veel grotere rol zal gaan spelen. Dit brengt ondernemerskeuzes met zich mee omtrent het inhuren van kennis, of juist het willen ontwikkelen van kennis bij bestaand personeel. Hierbij speelt mee hoe vaak de taak voorkomt in de werkzaamheden (OOMT2 en Bovag).

Waterstof lijkt het emissieloze alternatief op een elektrische aandrijving te zijn, maar deze technologie heeft nog een lange weg in doorontwikkeling te gaan en zal daarmee tot 2025 in het gehele wagenpark geen rol van betekenis spelen (OOMT1). Waterstoftechnologie ontwikkelt zich sterk, maar wordt in het onderwijs nog niet structureel toegepast. In het project GAS 2.0 (in ontwikkeling) werken zeven MBO opleidingen in Noord-Nederland samen om in te spelen op de vraag naar de in de nieuwe technologie ontwikkelde medewerker (Leaflet Onderwijsplan Waterstoftechnologie).


Druk van Wieren, Aventus, fragment uit de ‘Deel je kennis community

Gezien de plannen van de meeste automobielfabrikanten, verwacht ik de komende jaren een hoos aan voertuigen met een CO2 neutrale aandrijflijn (bijv. elektrisch of bio-brandstoffen). Daarbij lijkt het er ook steeds meer op dat de (lokale) overheid de uitstoot van voertuigen in drukbevolkte gebieden steeds meer wil beperken door bepaalde categorieën voertuigen (met verbrandingsmotoren i.v.m. de uitstoot van fijnstof) te weren. Beperking van de gebruiksmogelijkheden van voertuigen met een verbrandingsmotor i.c.m. het aanbod van steeds betere alternatieven zal snelle veranderingen met zich mee brengen.’

Transport en Logistiek Nederland (TLN) wil in 2025 zero emissie in de binnensteden en low emissie in het buitengebied realiseren in het Nederlandse beroepsgoederenvervoer met haar leden en collega-brancheorganisaties. Elektrisch aangedreven vrachtauto’s vormen voor stadsdistributeurs een belangrijke factor in de reductie van CO2-uitstoot in de stad. Het is belangrijk dat (om te beginnen de grotere) gemeenten op eenduidige wijze, begin 2018, de zero emissie gebieden afbakenen en markeren. Voor het overige binnenlands vervoer streeft TLN naar de toepassing van GreenTruckFuel, waarmee low emissie doelstellingen kunnen worden gerealiseerd. GreenTruckFuel is duurzame biobrandstof in vloeibare vorm of als gas. Zero emissie doelstellingen worden in het binnenlands vervoer pas haalbaar op het moment dat de benodigde techniek, om rendabel langere afstanden met een elektrisch aangedreven vrachtwagen te kunnen rijden, beschikbaar is (TLN.nl).

Ongeveer 60 procent van de logistieke kosten worden in de ‘last mile’ fase gemaakt. Daarom zal juist die laatste fase in de logistieke keten ook de grootste ontwrichting ervaren. Er zullen gedecentraliseerde, deels mobiele depots ontstaan. Ook zal de service sneller worden en zullen milieuvriendelijke voertuigen pakketjes afleveren met hoge efficiëntie
(Sectorinstituut Transport en Logistiek1).

Elektrificeren is een belangrijk onderdeel in de stedelijke distributie. In de logistieke branche zijn er steeds meer ‘last mile’ initiatieven van milieuvriendelijke voertuigen om de pakketjes af te leveren. Zo ontwikkelt VDL voor Picnic, een kleinere e-truck. En krijgen Jumbo en Albert Heijn subsidie voor het opzetten van proeftuinen voor emissievrije distributie (maakindustrie.nl). Deutsche Post ontwikkelde de Streetscooter om de groeiende hoeveelheid pakketpost ook in binnensteden met strenge emissienormen te kunnen afleveren (automotive-management.nl). Post.nl is in Amsterdam gaan bezorgen met e-bakfietsen (Parool). En pakketbezorger FedEx is begonnen met het bezorgen van pakketjes met de eerste bestelbus op waterstof. De test wordt uitgevoerd in de omgeving van New York (logistiek.nl).

Op termijn zullen pakketjes naar verwachting zelfs autonoom worden thuisbezorgd. In 2025 wordt 80 procent pakketjes onbemand bezorgd (McKinsey&Company).

Pakketjes worden bezorgd door onbemande voertuigen zoals auto’s, drones en robotkarretjes. Er is namelijk een steeds grotere behoefte aan snelle, maar kostenefficiënte bezorging zo lijkt het. De bezorgrobots van Starship kunnen pakketjes autonoom bezorgen door stapvoets over het trottoir te rijden. Het bedrijf wordt reeds ingeschakeld voor de last mile delivery van webwinkels en bezorging op campussen van universiteiten en grote bedrijven
– warehousetotaal.nl.

Bij emissieloos varen kan gedacht worden aan voortstuwing en high voltage. Dit zal gestimuleerd moeten worden door de overheid. Men moet wel bereid zijn om daar in te investeren.

In de rail branche is sprake van een ontwikkeling op het gebied van ‘wielen’. Voorheen werd om een wiel een zogenaamde wielband ‘gekrompen’. Een tijdrovend en ingewikkeld proces. De nieuwe situatie is dat er ‘volwielen’ worden gebruikt. Het hele wiel plus as is van het zelfde materiaal gemaakt. Dit brengt een hogere efficiëntie met zich mee en is duurzamer. (Paul Balsters, NS)

De focus binnen de NS, maar zeker ook binnen de hele rail branche ligt op EZR (energie zuinig rijden) geeft Paul Balsters (NS) aan. In opleidingen wordt ruim aandacht besteed aan EZR maar ook hoe treinmaterieel energiezuinig kan worden geparkeerd (moet je bv voor de nacht de kachel en het licht aan houden?). Vakbekwaamheid in termen van handelen en leren omgaan met middelen ter verbetering van het milieu zullen meer en meer aandacht krijgen in de toekomst.

Impact beroepsonderwijs

De impact van de elektrische auto op aftersales zal groot zijn. Volledig elektrische voertuigen hebben 50% minder onderhoudsbehoefte. Het resterende onderhoud is vrij eenvoudig en beperkt zich tot slijtageonderdelen zoals het vervangen van remmen, banden en vloeistoffen. Olie verversen hoeft niet meer. Daarmee verdwijnt een goede margepakker. Reparaties komen nog nauwelijks voor; vervangen is goedkoper. De APK is gewijzigd in permanente monitoring, waardoor het werkplaatsbezoek inclusief upsellmogelijkheden mogelijk afneemt (Bovag, Innovam, OOMT, RAI vereniging).

De persoon in de mobiliteitbranche die aan elektrische aandrijfsystemen werkzaamheden uitvoert heeft verstand van (veiligheids)procedures, technieken, onderdelen, gereedschappen en materialen die gebruikt worden voor de onderhoud en reparatie van elektrische auto’s. De technicus heeft (net als bij conventionele aandrijfsystemen) ervaring met het werken met technische apparatuur, service methodes, scan-tools en test-en diagnoseapparatuur (OOMT2).

Een student van een opleiding maritiem moet een boot leren bedienen waarbij technieken als voortstuwing, high voltage en de verschillende brandstofsoorten van toepassing zijn. Het zijn andersoortige installaties, met niet alleen meer voltage maar het betekent ook leren om op een meer verantwoorde manier daar mee om te gaan.

‘Veiligheid en safety voor de werknemer zijn steeds belangrijker. Een schakelaar van een high voltage is heel anders. Daar staat ook nog steeds stroom op na het uitzetten. Daar moet een professional anders mee omgaan. Wij moeten ze leren omgaan met de techniek in relatie tot hun eigen veiligheid.’
– Arjan Nieuwenhuizen, Nova College, Maritieme Academy Holland.

Er zijn ook mensen nodig die nieuwe innovatieve vaartuigen kunnen maken. ‘De studenten moeten in staat zijn om de voertuigen te maken met nieuwe vormen van voortstuwing, die niet of minder milieubelastend zijn. Zij moeten de competenties hebben om nieuwe vaartuigen en systemen te bedenken, te ontwerpen, te verbouwen, te testen en te verbeteren.’
– Herbert van Oord, HISWA Vereniging