Circulaire economie

5. Ecologische ontwikkelingen

Bij ecologische factoren gaat het om kenmerken en invloed van ontwikkelingen op de fysieke leefomgeving, zoals milieu en klimaat, maar ook werkomgeving.

GRONDSTOFFENBEHOEFTE STIJGT

Met de groei van de wereldbevolking en de mondiale welvaart neemt ook de vraag naar natuurlijke grondstoffen zoals water, energie, mineralen, metalen en voedsel toe. Er is echter een beperkte hoeveelheid grondstoffen beschikbaar. De economische impact wordt vergroot door de onderlinge afhankelijkheid tussen klimaatverandering en grondstoffen schaarste, met grote invloed op voedsel- en waterproblematiek (PWC2).

STIMULANS GEBRUIK ALTERNATIEVE TECHNOLOGIËEN EN ENERGIE

Internationale afspraken stimuleren het gebruik van alternatieve energie en beogen een reductie van het gebruik van fossiele brandstoffen en de emissie van schadelijke stoffen. Milieuwetgeving en consumentenvoorkeur leiden tot hogere eisen aan productie en voedselkwaliteit. Maatschappelijk verantwoord ondernemen wordt steeds belangrijker. Voor Nederland liggen er kansen op het gebied van innovatie en export van kennis over water, duurzame chemie, logistiek en energie- en voedselproductie (PBL2).

Veel groene technologieën staan op het punt om concurrerende alternatieven te vormen voor fossiele brandstoffen, zowel in de energieopwekking (hernieuwbare energie) als in de chemie (biobased economy) (PWC2).

DEELECONOMIE EN CIRCULAIRE ECONOMIE IN OPMARS

Door digitalisering ontstaat een beweging naar de zogenoemde deeleconomie, waarin het belang van het bezit van producten afneemt en consumenten in toenemende mate producten delen. Een fenomeen dat ook wel ‘collaborative consumption’ wordt genoemd. Via verschillende internetplatforms is het mogelijk producten te ruilen met onbekenden, met mensen uit een andere stad of uit een ander land (Koninklijke bibliotheken). Verder ontstaan er door verbeterde recycling nieuwe mogelijkheden om grondstoffen terug te winnen en opnieuw in te zetten (circulaire economie) (PWC2).
De circulaire economie is een economisch systeem dat bedoeld is om herbruikbaarheid van producten en grondstoffen te maximaliseren en waarde vernietiging te minimaliseren. Een van de belangrijkste succesfactoren is (cross-sectorale) ketensamenwerking gericht op het creëren van meervoudige waarde. Hierbij vermeerdert niet alleen de economische waarde van alle bedrijven in de keten, maar ook de ecologische en sociale waarde (MVO Nederland).

Rijksoverheid1

De burgerluchtvaart is op dit moment verantwoordelijk voor 2-3% van de wereldwijde uitstoot van CO2.

In Duitsland worden testritten uitgevoerd met treinen die op waterstof rijden.

MTLM specifiek

De Nederlandse regering wil samen met de luchtvaartbranche zuiniger, schoner en stiller vliegen stimuleren. Dit betekent minder uitstoot van CO2. De burgerluchtvaart is op dit moment verantwoordelijk voor twee á drie procent van de wereldwijde uitstoot van CO2.

De Europese Unie heeft toezeggingen gedaan om de uitstoot van broeikasgassen in 2030 met minstens 40 procent te verminderen ten opzichte van 1990. Het huidige kabinet (Rutte III) wil de uitstoot van CO2 nog verder beperken (49% in 2030) (Rijksoverheid3). TLN, ondernemersorganisatie voor wegtransportbedrijven en logistieke dienstverleners, heeft daarom de ambitie om een halvering van CO2 uitstoot van het wegvervoer te bewerkstelligen in 2030 en zet in op de drie speerpunten: zero emission per 2025 in de binnensteden, low emission in het buitengebied en high efficiencyverhogen van de efficiëntie in logistieke ketens met als doel verminder van de energiebehoefte (TLN Position paper).

In 2030 zal veel meer gebruik worden gemaakt van alternatieve en schonere brandstoffen. Volkswagen gaat bijvoorbeeld tussen nu en 2022 in totaal 34 miljard euro steken in de ontwikkeling van elektrische en zelfrijdende auto’s (Tweakers). Het aantal volledig elektrische personenauto’s in Nederland is in 2017 met bijna 60 procent gestegen. Op 1 januari 2018 waren er bijna 22.000 volledig elektrische personenauto’s in Nederland. Opmerkelijk was dat er in 2017 voor het eerst meer volledig elektrische auto’s zijn verkocht dan plug-in hybrides. Dit heeft deels te maken met de veranderde fiscale regelgeving omtrent emissieloze of emissiearme auto’s (Duurzaambedrijfsleven.nl).

Het aantal nieuwe elektrische auto’s op de weg is in 2018 verdubbeld ten opzichte van 2017. Er reden eind 2018 bijna 50.000 personenauto’s op batterijen of waterstof (Duurzaambedrijfsleven.nl). De energietransitie heeft impact op de transport en logistieke sector. Zo is de ambitie van Europa dat vrachtwagens en bussen in 2025 15 procent minder CO2 uitstoten dan in 2019 en in 2030 30 procent minder. Om dit te kunnen realiseren is brandstofbesparing noodzakelijk door inzet van elektrische trucks en vrachtwagens op waterstof en kan de kilometerheffing mogelijk een positieve rol spelen.

In de verschillende maritieme branches is veel aandacht voor milieuvriendelijke en duurzame ontwikkeling. Het gaat dan om het terugdringen van emissies en de bevordering van het duurzaam gebruik van de zee en de zeehavens. De Rijksoverheid wil inspanningen van het maritieme cluster op het gebied van zero emission schepen, het gebruik van alternatieve brandstoffen en alternatieve systemen voor aanmeren ondersteunen door de juridische belemmeringen voor deze innovaties weg te nemen (Rijksoverheid2). 

Voor de scheepvaart is biodiesel in het gebruik het meest gemakkelijke alternatief. Ook LNG (vloeibaar aardgas) neemt in belang toe als alternatieve brandstof in de scheepvaart. Grootschalige introductie van LNG in de scheepvaart wordt nog tegengehouden door beperkingen in de economische haalbaarheid, infrastructuur en regelgeving (STC Group).

Op de klimaattop van de Internationale Maritieme Organisatie (IMO) is afgesproken dat de CO2- uitstoot van schepen in 2050 gehalveerd zal zijn ten opzichte van 2008. De internationale scheepvaart is verantwoordelijk voor 2,5 procent van de mondiale CO2-uitstoot. In 2030 moeten schepen 40 procent minder uitstoten.

Ook de Nederlandse binnenvaartsector heeft afspraken gemaakt om de binnenvaartschepen te verduurzamen middels het ondertekenen van de Declaration of Nijmegen. De ambitie is om in 2050 energieneutraal te zijn (UWV5).

Ook op het spoor vinden ontwikkelingen plaats met alternatieve brandstoffen. Zo worden in Duitsland testritten uitgevoerd met treinen die op waterstof rijden (Spoorpro.nl1).

Op de klimaatconferentie van Katowice heeft een coalitie van Europese ondernemingen en verenigingen in het spoorgoederenvervoer, Rail Freight Forward, de ambitie uitgesproken om de komende tien jaar tot 290 miljoen ton CO2-uitstoot door vervoer te besparen (UWV5).