De overheid als facilitator

6. Politiek-juridische ontwikkelingen

Bij politiek-juridische factoren gaat het om kenmerken en invloed van ontwikkelingen op het gebied van overheidsbeslissingen, zoals huidige wetgeving, wijzigingen in de wet, en subsidies.

DE WERELDORDE VERANDERT

De wereld is ondoorzichtiger geworden. Het betreft niet alleen de economische en geopolitieke verschuiving oostwaarts, maar ook onzekerheid over de opstelling van de VS op vele terreinen, het assertieve gedrag van landen als Rusland, Iran en Noord-Korea, evenals de dreiging van bijvoorbeeld een handelsoorlog, de dreiging van het internationale terrorisme, de vluchtelingen- en migratiecrisis en de gevolgen van klimaatverandering. Ook op Europees vlak zijn er verschuivingen. Na een periode waarin solidariteit tussen lidstaten op de proef is gesteld door gebeurtenissen met grote consequenties (de economische crisis, de migratiecrisis en het Britse besluit tot een vertrek uit de Unie), zoekt de Europese Unie naar een vernieuwende, toekomstbestendige samenwerking (Ministerie van Buitenlandse Zaken).

POLITIEKE VERHOUDINGEN

De verhoudingen tussen lokale, landelijke en Europese politiek veranderen. Gemeenten hebben meer taken vanuit het Rijk gekregen die zij op lokaal niveau moeten uitvoeren en vormgeven. Tegelijk ontstaat meer versnippering in het politieke landschap. Het aantal (lokale) partijen dat zitting heeft in de colleges en gemeenteraad neemt landelijk toe. De diversiteit aan standpunten en belangen betekent dat continuïteit in beleid op middellange termijn niet langer een vanzelfsprekendheid is (Marc van der Meer2).

Het regeerakkoord zet aan tot investeringen in effectieve inburgering onder regie van gemeenten en bestrijding van laaggeletterdheid en het ontbreken van basisvaardigheden (educatie). Het mbo, met al zijn contacten in uiteenlopende beroepenvelden, kan onder regie van gemeenten effectief bijdragen aan educatie en inburgering van nieuwkomers in onze samenleving (Ministerie van OCW en MBO Raad).

 DE MACHT RICHTING BURGER

Geholpen en gestimuleerd door moderne communicatietechnieken organiseren mensen zich in toenemende mate horizontaal, soms wereldwijd, en op informele wijze rondom bepaalde thema’s of interesses. Gevolg is dat er andere machtsverhoudingen ontstaan. Via belangenverenigingen en andere verbanden oefenen burgers invloed uit op het beleid. Waar voorheen de samenleving was gestructureerd rondom instituten, is nu een verschuiving te zien naar structuren rondom het individu en de community buiten deze instituten om: een verschuiving die ook wel een ‘democracy from below’ wordt genoemd. In zo’n samenleving, waarin invloed steeds meer vanuit de gemeenschap zelf en van onderaf wordt georganiseerd, spelen onderlinge connecties, kennisdeling en samenwerking een steeds belangrijkere rol (Sectorinstituut Openbare Bibliotheken1).

REGELINGEN VANUIT DE RIJKSOVERHEID: LEVEN LANG ONTWIKKELEN

Voor volwassenen is permanent leren de nieuwe vorm van zekerheid om grip te krijgen op hun loopbaan en hun eigen ontwikkeling in de snel veranderende arbeidsmarkt. Een leven lang leren is een thema dat de Rijksoverheid stimuleert. Hiervoor zijn verschillende regelingen en plannen ontwikkeld:

  • Pilot flexibilisering en experiment vraagfinanciering: deeltijdstudenten kunnen een opleiding op sommige hogescholen flexibeler samenstellen en zo beter laten aansluiten op de eigen wensen.
  • Duurzame inzetbaarheid: de overheid stimuleert werkgevers om hun werknemers te helpen bij het leren en werken.
  • Ervaringscertificaat: werknemers en werkzoekenden staan sterker op de arbeidsmarkt met een ervaringscertificaat.
  • Tot 55 jaar lenen: Iedereen tot 55 jaar oud die geen recht heeft op studiefinanciering kan geld lenen voor het betalen van collegegeld met het Levenlangleren krediet. Het gaat zowel om publieke als private opleidingen.
  • Startersbeursregeling: met de Startersbeursregeling kunnen jongeren hun kansen op de arbeidsmarkt verbeteren met leer en werkervaring. Met de startersbeurs gaan starters op de arbeidsmarkt gedurende zes maanden aan de slag in het bedrijfsleven.
  • Sectorplannen: werkgevers- en werknemersorganisaties in een sector of regio hebben gezamenlijk sectorplannen opgesteld om de arbeidsmarkt te verbeteren.
  • Topsectoren: elke topsector heeft een eigen Human Capital Agenda. Die richt zich op het ontwikkelen van eigen mensen en het aantrekken van talentvolle nieuwe werknemers (Rijksoverheid).

Deze ontwikkelingen maken de samenwerking tussen beroepsonderwijs en bedrijfsleven complexer. Het onderwijs verandert voortdurend als gevolg van beleidsimpulsen en maatschappelijke ontwikkelingen en ook in het bedrijfsleven voltrekken zich stevige veranderingen als gevolg van marktontwikkelingen en innovatie. Het mbo-stelsel heeft de taak al deze ontwikkelingen met elkaar te blijven verbinden zodat een optimale aansluiting kan blijven bestaan tussen het beroepsonderwijs en de arbeidsmarkt (SBB2).

 WET ARBEIDSMARKT IN BALANS

Met de Wet arbeidsmarkt in balans (WAB) wil het kabinet het verschil tussen vast werk en flexwerk verkleinen en vaste contracten aantrekkelijker maken. De WAB maakt volgens minister Koolmees deel uit van een breder pakket aan maatregelen dat erop is gericht om de balans op de arbeidsmarkt te verbeteren. Het gaat hierbij onder andere om de maatregelen rond de positie van zelfstandigen, de verplichtingen van werkgevers in verband met arbeidsongeschiktheid en ziekte en het stimuleren van een leven lang ontwikkelen (AWVN).


ttm.nl

Ook het beperken van brandstofverbruik moet meer aandacht krijgen.

MTLM specifiek

Het beleid van de Nederlandse overheid richt zich erg op duurzaamheid en het tegengaan van milieuvervuiling. Zo werkt de Rijksoverheid samen met de zeevaart aan internationale afspraken over duurzame zeevaart met als doel om milieuvervuiling door zeeschepen te verminderen en de zee en havens duurzaam te gebruiken. Om milieuvervuiling tegen te gaan is onder andere wereldwijd afgesproken dat alle nieuwe zeeschepen vanaf 2025 minstens 30 procent energiezuiniger moeten worden dan ze nu gemiddeld zijn (Rijksoverheid5).

De komende jaren kan de “Brexit” voor de Nederlandse vissers en de gehele Europese visserij een grote impact hebben, omdat mogelijk wordt besloten de Britse wateren alleen toegankelijk te maken voor Britse vissers (Ecorys 2).

De Brexit, waar begin 2019 nog geen helderheid over is, kan ook grote gevolgen gaan hebben voor de transportsector. Zeker bij een no-deal Brexit zal de wachttijd bij de grens gaan toenemen door complexere douaneprocedures (UWV5).

De mobiliteitsbranche zal in de komende jaren nog meer dan reeds het geval is beïnvloed worden door de verschillende overheden. De Europese Commissie heeft wettelijke maatregelen bekend gemaakt om de CO2-uitstoot van zware trucks en bussen te beperken. De uitstoot van CO2 moet in 2025 minstens 15 procent lager zijn dan in 2019; in 2030 moet dat minstens 30 procent lager zijn dan in 2019. Voor personenauto’s en kleine vrachtwagens zijn al eerder emissie-eisen opgesteld. De plannen moeten nog door het Europees Parlement worden goedgekeurd (truckstar.nl).

Het Europees Parlement heeft begin 2018 toegestemd in een voorstel om de opleiding en training van vrachtwagenchauffeurs te verbeteren. De voorgestelde veranderingen hebben betrekking op de rij-opleiding, maar ook de Code95 trainingen. De nadruk van de aanpassing van de opleidingen en trainingen ligt bij veiligheid, bijvoorbeeld bij het beschermen van kwetsbare verkeersdeelnemers en het gebruik van assistentiesystemen. Ook het beperken van brandstofverbruik moet meer aandacht krijgen (ttm.nl).

Chauffeurs moeten zich houden aan de Europese regelgeving van de rij- en rusttijden. Het is dan ook wettelijk verplicht dat elke vrachtauto is uitgerust met een digitale tachograaf. Daarnaast gelden er ook milieu- en veiligheidseisen, afhankelijk van de producten die vervoerd worden.

Zo dienen chauffeurs die gevaarlijke stoffen vervoeren wettelijk verplicht een geldig ADR-certificaat bij zich dragen. Bedrijven die bijvoorbeeld (dier)voeding vervoeren zijn volgens de Europese regelgeving, vertaald in de Voedsel en Warenwet, verplicht een HACCP- of een GMP-plan op te stellen. In het kader van dit plan dienen bedrijven werknemers voldoende scholing en instructie aan te bieden. In veel gevallen verwachten bedrijven dat chauffeurs die zulke producten vervoeren, certificaten halen binnen de code 95 (Erasmus)

Ecorys 2

De komende jaren kan de Brexit voor de Nederlandse vissers en de gehele Europese visserij een grote impact hebben.

Het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat bereidt een wijziging voor om de Spoorwegwet te harmoniseren met de Machinistenrichtlijn (2007/59/EG). De aanpassing van het Besluit spoorwegpersoneel beoogt de Nederlandse regelgeving ten aanzien van het afgeven van bevoegdheidsbewijzen aan te laten sluiten op de Europese regelgeving. Daarnaast worden enkele uitvoeringsproblemen en wetgeving technische onvolkomenheden opgelost (internetconsultatie.nl).

Voor de luchtvaart is de verwachting dat de groei van Schiphol zal stagneren doordat er afspraken zijn gemaakt over het maximaal aantal vliegbewegingen en Schiphol deze al bijna heeft bereikt. Verdere groei is enkel nog mogelijk door grotere vliegtuigen in te zetten, de bezettingsgraad te verbeteren of meer vracht bij passagiersvluchten te vervoeren. Het verplaatsen van commerciële vluchten naar Lelystad Airport kan extra ruimte bieden voor Schiphol, maar vooralsnog zijn deze plannen nog niet goed gekeurd door de Europese Commissie (UWV5).