Ontwikkelen en opleiden

3. Sociaal-culturele ontwikkelingen

Bij sociaal-culturele factoren gaat het om kenmerken en invloed van de cultuur en leefgewoonten, zoals normen en waarden, subculturen, en opleidingsniveau.

STIJGEND OPLEIDINGSNIVEAU

Het gemiddelde opleidingsniveau van de Nederlandse bevolking stijgt al jaren. In 1990 was nog 45 procent van de Nederlandse bevolking in de leeftijd van 25-64 jaar laag opgeleid (basisniveau of maximaal lbo/vbo/mavo/mbo-1), in 2016 is dit afgenomen tot 23 procent. Een steeds kleiner deel van de bevolking heeft geen startkwalificatie.

EEN LEVEN LANG ONTWIKKELEN

Ontwikkelingen op de arbeidsmarkt, zoals flexibilisering en automatisering, zorgen ervoor dat de benodigde vaardigheden voor een baan steeds minder hetzelfde blijven in de tijd. Werknemers moeten daarom blijvend flexibel zijn in carrièreverwachtingen en snel inspelen op veranderingen. Het is belangrijk dat zij hun kennis en vaardigheden blijven ontwikkelen; een leven lang leren wordt steeds belangrijker (STC Group). Dat betekent dat de strikte scheiding tussen een fase waarin mensen worden opgeleid en een werkende levensfase waarin ze hun kennis toepassen, verdwijnt. Gevolg is dat er meer nadruk komt op leren buiten de formele structuren (onderwijs), namelijk informeel (al doende leren) en non-formeel (cursussen, trainingen). Door de digitalisering is de manier waarop men kan leren veranderd en is aanbod gemakkelijker toegankelijk geworden, onafhankelijk van tijd en plaats. Zo zijn er YouTube-filmpjes ter ondersteuning bij het leren voor een examen of openbaar beschikbare colleges van diverse universiteiten (MOOC: Massive Open Online Course).

Een recent voorbeeld is de Universiteit van Nederland waar verschillende colleges van hoogleraren voor iedereen toegankelijk zijn. Een ander internationaal voorbeeld is de Kahn Academy, een non-profitorganisatie die een innovatief leerplatform vrij ter beschikking stelt op internet (Sectorinstituut Openbare Bibliotheken1).

21ST CENTURY SKILLS

Het onderwijsbeleid staat de laatste tien jaar sterk in het teken van prestaties en rendementen. De nadruk op het verbeteren van met name de opbrengsten in taal en rekenen roept discussie op of andere vaardigheden daardoor niet te veel in het gedrang komen (SCP). Een manier om jongeren voor te bereiden op de arbeidsmarkt van de toekomst is door in het onderwijs te focussen op de 21st century skills. Doordat de vraag van de arbeidsmarkt verandert door bijvoorbeeld digitalisering, is het belangrijk om jongeren de juiste vaardigheden aan te leren om hen hierop voor te bereiden. Bij 21st century skills gaat het om competenties zoals samenwerken, creativiteit, ict-vaardigheden, communiceren, probleemoplossend vermogen, kritisch denken en sociale en culturele vaardigheden. Om leerlingen goed voor te bereiden op de 21e eeuwse samenleving, is het belangrijk dat deze vaardigheden een plek krijgen in het onderwijs. Diverse scholen vinden dit ingewikkeld. Uit onderzoek blijkt dat lessen op school over computers en het gebruik van digitale media niet of nauwelijks bijdragen aan de digitale geletterdheid van leerlingen (Kennisnet).

RABOBANK3

In de mobiliteitsbranche is er vraag naar hoger opgeleid personeel

MTLM specifiek

Opgedane kennis en vaardigheden raken door de technologische innovaties sneller verouderd. Hierdoor wordt scholing en ontwikkeling van personeel steeds belangrijker. Het aanleren van nieuwe vaardigheden is belangrijk maar ook de oude vakkennis en vaardigheden blijven onverminderd van groot belang.

In de mobiliteitsbranche is er vraag naar hoger opgeleid personeel. Auto’s worden steeds complexer: denk bijvoorbeeld aan de gevoelige sensorsystemen en aan elektronische systemen in voertuigen die steeds meer met elkaar verbonden worden. Met name universele autobedrijven hebben moeite voldoende goede monteurs te vinden en te behouden. De verwachting is dat het tekort aan passend technisch personeel verder zal toenemen in de (nabije) toekomst (Rabobank3).

Ook in de maritieme branches is vraag naar hoog opgeleid personeel. Vacatures voor bijvoorbeeld werktuigbouwkundigen of functies in de elektrotechniek zijn niet altijd eenvoudig te vervullen (Ecorys). Binnen de scheeps- en jachtbouw was de trend naar hoger opgeleid technisch personeel (mbo 4 en hoger onderwijs) ook zichtbaar in 2016.

In de transport en logistiek worden digitale vaardigheden belangrijker. Er wordt steeds vaker gewerkt met nieuwe software en technologische toepassingen. Het is daarom voor werknemers in deze branches van belang om hier goed mee om te kunnen gaan. Voor bijvoorbeeld transportplanners brengen de nieuwe softwaremogelijkheden veranderingen mee in hun werkzaamheden. De focus komt meer te liggen op het achterhalen van informatie uit data dat kan leiden tot betere efficiency (UWV5).

Voor chauffeurs is de verwachting dat de controles door technologische innovaties gaan toenemen. Hierdoor zal een deel van de vrijheid van zelfstandig handelen verdwijnen. Ook is de verwachting dat chauffeurs meer tijd kwijt gaan zijn met het berekenen of de planning gehaald gaat worden (Erasmus).

SCP

Opgedane kennis en vaardigheden raken door de technologische innovaties sneller verouderd.