De vierde industriële revolutie

4. Technologische ontwikkelingen

Bij technologische factoren gaat het om de kenmerken en invloed van technologische ontwikkelingen.

DE VIERDE INDUSTRIËLE REVOLUTIE

De wereld om ons heen wordt steeds slimmer door de razendsnelle technologische ontwikkelingen. Dit brengt veranderingen en een hoge mate van onzekerheid met zich mee. De mate van verandering, de schaal waarop alles plaatsvindt en de impact op de maatschappij: de ’vierde industriële revolutie’ (Management Impact, Volberda). Waar het in de derde industriële revolutie ging om de komst van computers en digitalisering, gaat het nu om een combinatie van ontwikkelingen uit verschillende industrieën (Rifkin).

HET INTERNET OF THINGS LEVERT ENORM VEEL DATA

Het Internet of Things (IoT) bestaat uit apparaten met sensoren en software, die in verbinding staan met het internet en met elkaar. Mobiel internet, sociale netwerken en het ‘Internet of Things’ leiden tot hyperconnectiviteit: alles en iedereen staat met elkaar in contact en informatie is altijd, overal en onmiddellijk beschikbaar. Tegelijkertijd leidt dit tot een extreem grote hoeveelheid data. Slim analyseren en combineren van al die data leidt tot nieuwe inzichten en betere informatie, op grond waarvan nieuwe producten, diensten en business modellen worden ontwikkeld. Er is een grote behoefte aan methoden om Big data te ontsluiten, doorzoeken en beheren. Denk bijvoorbeeld aan standaarden, filters, analyse-, opslag- en zoektechnieken, en aan de beveiliging van alle gegevens. Experts verwachten dat er in 2020 meer dan twintig tot dertig miljard toestellen in het Internet of Things zullen zijn opgenomen –een verdrievoudiging ten opzichte van 2013. Omdat alle mogelijke apparaten sensoren krijgen en de gemeten data wordt verzameld en doorgegeven, ontstaat er een enorme hoeveelheid data waarmee nieuwe producten en diensten kunnen worden ontwikkeld (TNO1).

IoT kent een groot aantal toepassingsdomeinen, zoals in de gezondheidszorg (eHealth, wearables, quantified self), in de industriële productie (Smart Industry), mobiliteit en logistiek (Smart Mobility, Connected Cars, Intelligent Transport Systems) en domotica (‘huis-automatisering’) (TNO1). Bewoners kunnen op afstand inloggen op hun beveiligingssysteem, de temperatuur regelen en alvast de wasmachine aanzetten. De verwachting is dat IoT in de (nabije) toekomst productieprocessen zal verbeteren en dat het oplossingen kan bieden voor problemen rondom energie en milieu, criminaliteit, gezondheidszorg en onderwijs (Kopetz).  

Door IoT ontstaan er ‘slimme steden’ waarbij alles in de stad via het internet in verbinding staat met elkaar. In deze steden staan natuurlijk ook ‘slimme huizen’ (Ghaffarianhoseini e.a).
Internettechnologie in combinatie met big data vormt de drijvende kracht achter de ontwikkeling van zogenaamde digitale platformen. Een digitaal platform ‘verschaft partijen een technologische basis voor het distribueren en samenvoegen van diensten en/of content van de aanbieders van die diensten en/of content naar eindgebruikers (TNO1).

 

TECHNOLOGISCHE ONTWIKKELINGEN TEN DIENSTE VAN DE MENS

Met de ontwikkeling van IoT hangen andere ontwikkelingen samen, zoals kunstmatige intelligentie (KI). De komende jaren verkrijgen veel applicaties een vorm van KI. Bij kunstmatige intelligentie gaat het om machines die intelligent gedrag of acties vertonen. Hier vallen machines onder die op een zeker niveau kunnen redeneren en beslissen, die natuurlijke taal begrijpen en kunnen gebruiken, die zelfstandig nieuwe dingen kunnen leren (TNO1).

Dergelijke intelligente softwaresystemen zijn steeds meer terug te zien op de werkplek, bijvoorbeeld in de vorm van een virtual customer assistant. Het is belangrijk om deze innovatie te zien als een manier om de menselijke activiteit te vergroten, niet om deze te vervangen. Bijvoorbeeld apparaten die semi-automatisch of automatisch taken uitvoeren zonder supervisie, zoals in de landbouw, schoonmaak of gezondheidszorg (Gardner).
Veel technologische ontwikkelingen staan in het teken van dienstverlening aan de mens. Ze moeten processen en taken versimpelen, inzichtelijk maken en efficiënt maken. Ontwikkelingen op dit gebied zijn bijvoorbeeld blockchain technologie, robotica, het gebruik van big data, mixed reality en vergaande digitalisering waarbij gegevensverwerking plaats vindt via de Cloud en Edge.

EFFECT OP ARBEIDSMARKT EN ONDERWIJS

Naast de introductie van nieuwe technologie zoals clouddiensten, big data, 3D-printen en robotica, is er ook sprake van het volledig overnemen van productieprocessen door machines en de digitalisering van complete bedrijfsprocessen en dienstverlening (PWC1). Technologie maakt werk makkelijker en maakt sommige functies overbodig. Maar er ontstaan ook nieuwe beroepen. Technologische ontwikkelingen vragen dan ook een andere denkwijze van werkgevers, werknemers en de overheid. De benodigde skills veranderen heel snel en een leven lang ontwikkelen wordt daarom steeds belangrijker.
Onzeker is wat het effect van deze steeds verdergaande technologische ontwikkelingen zal zijn op de arbeidsmarkt. De inzet van nieuwe technologieën heeft altijd geleid tot een andere vraag richting onderwijsinstellingen (Rathenau Instituut). Voor de beroepen geldt dat ze dynamisch zijn: ze veranderen snel, verdwijnen of vragen om andere competenties. Banen met routinematige taken, waar de nadruk ligt op feitelijke en procedurele kennis, maken plaats voor banen waarin meer eigen initiatief, creativiteit en sociale interactie nodig is en de nadruk sterker ligt op conceptuele kennis (ECBO1). Om nieuwe technologische mogelijkheden te vertalen naar nieuwe machines en producten, is creativiteit hard nodig in combinatie met talent en samenwerking met andere disciplines (Financieel Dagblad).


XIA, YANG, WANG & VINEL; WEBER & WEBER

Niet alleen mensen zijn online, ook bijvoorbeeld machines, auto’s, de thermostaat en de koelkast.

MTLM specifiek

Dat ontwikkelingen als digitalisering, connectiviteit, big data, elektrificatie, autonoom rijden en sharing hun impact gaan hebben, wordt binnen de mobiliteit breed gedragen. Alleen over de tijdspanne waarin het zal plaatsvinden wordt nog veel gediscussieerd. Het is daarom voor ondernemers belangrijk om flexibel te blijven om zodoende snel te kunnen schakelen (Rabobank1).

Ook in de carrosseriebranche zien we nieuwe ontwikkelingen. Zo voorziet bijvoorbeeld Ford zijn productiemedewerkers op de assemblage-afdeling van een uitwendig skelet ter ondersteuning van hun armen. Het exoskelet (een robot-achtig pak) levert tussen de 2,5 en 7,5 kilo aan extra tilkracht voor Ford-medewerkers die veel boven hun hoofd werken. Dit moet vermoeidheid tegen gaan, waardoor de kans op bedrijfsongevallen lager wordt (Autoweek.nl).

Interessante ontwikkelingen voor het beroepsgoederenvervoer zijn met name de ontwikkelingen rond automatisch rijdende vrachtauto’s en platooning. Verwacht wordt dat het beroep van chauffeur (op termijn) door automatisch rijden en platooning een andere invulling krijgt: de chauffeur wordt meer een ‘operator (iemand die een apparaat of een installatie bedient) dan een bestuurder (Sectorinstituut Transport en Logistiek 1).

Binnen maritiem is het autonoom varen een belangrijke ontwikkeling. Er wordt ingezet op het autonoom varen met als doelen een effectiever gebruik van de infrastructuur, een hogere veiligheid, een vermindering van brandstofverbruik/uitstoot en een verlaging van de (bemannings) kosten (TKI Maritiem in topsector water).

ING

Volgens ING wordt in 2060 de helft van alle producten door 3D printers gemaakt als het huidige groeitempo aanhoudt.

Als gevolg van allerlei technologische ontwikkelingen zijn er veel nieuwe digitale mogelijkheden in de transport en logistiek. Een voorbeeld daarvan is de digitale vrachtbrief (TLN). Een ander voorbeeld van een technologische ontwikkeling die grote gevolgen kan hebben voor de transport en logistiek is 3D printing. Volgens ING wordt in 2060 de helft van alle producten door 3D printers gemaakt als het huidige groeitempo van 3D printing aanhoudt. Op dit moment is het aandeel van 3D geprinte goederen in de wereldwijde productie nog klein, maar de investeringen in 3D printers stijgen de laatste jaren erg snel. Wat precies het effect gaat zijn van 3D printing op de logistieke markt is lastig in te schatten (ING2).

Een andere belangrijke technologische ontwikkeling is blockchain. Blockchain is een vorm van databeheer. Het is een open netwerk waaraan iedereen die dat wil kan deelnemen en wijzigingen kan aanbrengen in de database. Data kunnen met blockchain veiliger worden verspreid over verschillende databases terwijl de toegang verbetert (watisblockchain.nl). Blockchain maakt dat veel ondersteunend werk dat traditioneel op papier gebeurt op den duur zal verdwijnen. Het havenbedrijf Rotterdam is in gesprek met ABN AMRO om scheepsladingen die in de haven komen te registreren via een Blockchain (Rijksoverheid1). Ook NXTport, de logistiek databank van de Antwerpse haven, gaat Blockchain inzetten om containertransport sneller en veiliger te laten verlopen (de Tijd). Een consortium bestaande uit Accenture, AB InBev, APL, Kuehne + Nagel en een Europese douaneorganisatie, hebben met succes een blockchain-oplossing getest die de noodzaak van het verzenden van documenten helemaal kan elimineren. Dit is een stap die honderden miljoenen dollars per jaar kan besparen voor de transport- en logistieke industrie (logistiek.nl0). Hoewel er inmiddels Blockchain-pilots zijn en bedrijven meer data delen dan ze ooit eerder deden, verwacht Rod Franklin (Academic Director of Executive Education Kühne Logistics University) dat het tot 2040 duurt voor zaken als het fysieke internet en blockchain leiden tot een grondig getransformeerde supply chain. Blockchain komt eraan maar er is nog een lange weg te gaan (logistiek.nl1).