Grijze golf

1. Demografische ontwikkelingen

Bij demografische factoren gaat het om de kenmerken en invloed van ontwikkelingen van de bevolking, zoals aantal inwoners, leeftijd en inkomen. 

BEVOLKING

Nederland telt op dit moment zo’n 17 miljoen inwoners. Dit aantal groeit de komende jaren nog verder, wel wordt verwacht dat het tempo van deze groei zal afnemen ten opzichte van de afgelopen jaren. Naar verwachting zijn er in 2030 17,9 miljoen Nederlanders. Vooral in de Randstad is een sterke bevolkingsgroei te zien. De bevolking van de vier grote steden en middelgrote gemeenten zal de komende decennia naar verwachting sterk blijven groeien, krimp zal bestaan in kleinere gemeenten (CBS1, PBL1). Nederland telt in de toekomst meer ouderen en meer personen met een migratieachtergrond. In het vierde kwartaal van 2017 telde Nederland 12,9 miljoen personen van 15 tot 75 jaar (potentiële beroepsbevolking) (CBS2).

VERGRIJZING EN ONTGROENING

In de bevolkingssamenstelling is sprake van ontgroening en vergrijzing. Enerzijds neemt het aantal jongeren de komende jaren licht af. Anderzijds neemt het aantal ouderen toe en leven we gemiddeld steeds langer. Nederland krijgt zelfs te maken met een ‘dubbele vergrijzing’: binnen de groep 65-plussers neemt vooral het aandeel 80-plussers sterk toe.

MIGRATIE

De komende decennia groeit de bevolking met name vanwege migratie. In 2017 had 23 procent van de bevolking een westerse of niet-westerse migratieachtergrond, in 2030 zal dat naar verwachting 27 procent zijn (CBS1).

DEELNAME MBO

In schooljaar 2017-2018 volgden zo’n 485.000 studenten een mbo-opleiding. Naar verwachting zal het aantal mbo-deelnemers tot en met 2020 ongeveer op hetzelfde peil blijven, maar na 2020 volgt een daling als gevolg van de bevolkingsontwikkeling (OCW).

Specialistisch vakmanschap

De gemiddelde leeftijd van de werkenden in de ambachtseconomie was 41 jaar in 2015. Dat is hetzelfde niveau als de gemiddelde leeftijd op de totale Nederlandse arbeidsmarkt (ABF Research1). De gemiddelde leeftijd van werknemers in de ambachtseconomie en op de Nederlandse arbeidsmarkt stijgt (Rabobank1). De verwachting is dat de vervangingsvraag vanwege pensioengerechtigden toeneemt de komende tijd (ABF Research1). Het merendeel van de mensen die werkzaam is in deze sector is man (ruim 70%) en autochtoon (85%). De verwachting is dat het aantal vrouwen werkzaam in de sector, toe zal nemen (ABF Research1).

Vergrijzing is het sterkst zichtbaar bij bepaalde branches binnen de ambachtseconomie, denk aan schoenherstellers, glazeniers, uurwerkmakers, pianotechnici en tandtechnici (UWV1). De gemiddelde leeftijd van bijvoorbeeld tandtechnici was in 2015 met 44 jaar wat ouder dan het gemiddelde in de ambachtseconomie (ABF Research2).

Voor gezondheidstechnisch vakmanschap valt met name op dat de markt voor gezondheidstechnische producten toeneemt vanwege groeiende behoefte aan medische hulpmiddelen, veroorzaakt door de vergrijzing (UWV1).
Dat komt bijvoorbeeld tot uitdrukking bij de audiciens, orthopedische (schoen)technici en opticiens.

  • Audicien:
    In Nederland zijn ongeveer 1,4 miljoen mensen slechthorend. Onder meer door vergrijzing en het langer actief willen en kunnen blijven neemt dat aantal de komende jaren verder toe. Ongeveer de helft van alle slechthorenden draagt een hoortoestel (NVAB). Daarbij geeft Meindert Stolk (NVAB) aan dat het niet alleen meer gaat om gehoorproblemen bij ouderen. Door het toenemende gebruik van tablets, hoofdtelefoons en het bezoeken van festivals krijgen steeds vaker jongere mensen last van gehoorschade zoals oorsuizen.
  • Orthopedische (schoen)techniek:
    De vraag naar orthopedische schoenen of orthopedische aanpassingen neemt toe. Naast de vergrijzing komt dat door de toename van het aantal welvaartsziekten, zoals diabetes en overgewicht (OST).
  • Optiek:
    De stijgende levensverwachting en de vergrijzing zijn gunstig voor optiekzaken. Ook de toenemende blootstelling van onze ogen aan beeldschermen draagt bij aan gunstige omstandigheden voor de optiekzaken. Na de omzetdaling in 2016 lijkt in 2017 weer sprake te zijn van een omzetstijging rond de twee procent voor optiekzaken. (ABNAMRO).

Voor creatief vakmanschap is bekend dat het bestand van restauratoren vergrijst: de helft van de beroepsgroep zit in de leeftijdscategorie 55-65 jaar en ongeveer een kwart in de categorie 45-55 jaar (Raadsaam erfgoedprojecten).