Vakmanschap en ondernemendheid onlosmakelijk verbonden

1. Flexibilisering

De zogenaamde flexibele schil neemt in omvang toe. Het kabinet wil de groei van het aantal zzp’ers in ons land tegengaan. Binnen ‘specialistisch vakmanschap’ zijn er veel kleinschalige bedrijven en een groot aantal zzp’ers.

GROEI VAN FLEXIBELE SCHIL IN NEDERLAND

Er zijn in Nederland meer dan één miljoen zzp’ers. Het aantal zzp’ers is tussen 2004 en 2016 met 60 procent toegenomen. De zogenaamde flexibele schil van bedrijven, bestaande uit werknemers met tijdelijke contracten en externen, neemt in omvang toe. In de eerste drie kwartalen van 2018 startten vijftien procent meer zzp’ers dan in dezelfde periode in 2017 (KvK). Ook groeit het aantal banen met vaste contracten. Echter verhoudingsgewijs zijn er steeds minder werknemers met vaste contracten. Een mogelijk scenario is dat de flexibele schil groeit naar 40 procent in 2040 (Paul de Beer, UvA).

Paul de Beer, UvA

We zijn op weg naar een nieuwe arbeidssamenleving, waarin zelfstandigheid en autonomie centraal staan. Een baan voor het leven bestaat niet meer.

BEHOEFTE OM AANTAL ZZP’ERS TERUG TE DRINGEN

Het kabinet wil de groei van het aantal zzp’ers in ons land tegengaan. Het kabinet zou daarom af willen van fiscale voordelen zoals de zelfstandigenaftrek, de startersaftrek en de mkb-winstvrijstelling. Ook wil het kabinet het minder aantrekkelijk maken voor werkgevers om zelfstandigen in te huren (werken20). Werkgeversorganisatie AWVN wil daarnaast dat zzp’ers en ondernemers een verplichte arbeidsongeschiktheidsverzekering krijgen (NOS).

VEEL ZZP’ERS IN SPECIALISTISCH VAKMANSCHAP

Het gaat in de ambachten voor het overgrote deel om kleinschalige bedrijven. Gemiddeld werken er vier personen per bedrijf (ABF research1). Ook is er een groot aantal zzp’ers. De zzp-ers in deze sector werken overwegend als zelfstandige vakkracht en leveren diensten en producten rechtstreeks aan de eindgebruiker (FNV). Het merendeel van de ondernemingen in het ambacht bestaat al jarenlang uit zzp’ers. Ongeveer 40 procent van de werkenden is zzp’er (ABF research1). Het aantal zelfstandige ondernemers binnen de ambachtseconomie is met 22 procent gestegen sinds 2008 (Kizo). 

Deze groei zal volgens prognoses doorzetten de komende jaren (UWV1). In de uurwerkbranche is het merendeel een éénpersoonsbedrijf (Vakschool Schoonhoven). Het is merkbaar dat voor veel werknemers uit de kleine specialistische beroepen het ondernemerschap onderdeel is van hun identiteit en van hun bestaansrecht als vakman.

Het grote aantal zzp’ers heeft te maken met het kleine aantal vaste banen. Studenten vertellen dat er steeds minder vaste banen zijn in de creatieve sector (ECBO2). Shami Durrani (zzp’er meubelontwerper) beaamt dit: “Toen wij klaar waren was het crisistijd, er waren geen banen. Dus wat wij gedaan hebben is samen een broedplaats beginnen. Dit kost minder, is leuker en we helpen en motiveren elkaar. Achteraf bleek dat dit op meer plekken gebeurde ook in Utrecht en Rotterdam.”

Hoewel het qua inhuur van personeel voordelig is om van een flexibele schil aan werknemers gebruik te maken, heeft het op de lange termijn ook sterke nadelen om alleen met flexibel inzetbaar personeel te werken: Musea kiezen steeds vaker om te werken met een pool van freelancers. Heel flexibel maar op den duur betekent dit ook kennisverlies, want de musea houden de kennis niet meer in huis”  Agnes Vugts, Raadsaam Erfgoedprojecten.

Impact beroepsonderwijs

Ondernemendheid wordt steeds belangrijker

Binnen specialistisch vakmanschap zijn veel ambachtslieden ondernemer. De combinatie van vakmanschap en ondernemendheid staat dan ook centraal binnen specialistisch vakmanschap. Om een succesvol ondernemer te worden betekent dit:

  • beschikken over innovatief en creatief vermogen
  • oog hebben voor wisselende consumentenvoorkeuren door groeiende individualisering waarbij een verschuiving zichtbaar is van zakelijke functionaliteit naar meer expressieve, belevingsgevoelige producten
  • inschatten van (financiële) risico’s
  • samenwerking met andere professionals binnen of buiten de productieketen
  • rekening houden met de opkomst van nieuwe productietechnologieën, nieuwe materialen, nieuwe diensten en nieuwe communicatievormen
  • oog hebben voor duurzaamheid: hergebruik van grondstoffen, energiebesparing en natuurlijke grondstoffen (Vakschool Schoonhoven).

Ondernemersvaardigheden bij leren is onvoldoende

Studenten voorbereiden op een baan als zzp’er, verdient nog extra aandacht. Het is meer dan alleen ondernemersvaardigheden bijleren. Ondernemerschap kan betekenis hebben in de zin van het starten van eigen bedrijvigheid, maar ook een ondernemende houding binnen bestaande bedrijven wordt als een belangrijke vaardigheid gezien (NVOS-Orthobanda2).

Shami Durrani, zzp’er meubelontwerper

Je moet het na je studie zelf uitzoeken, gelukkig had ik daar geen moeite mee, omdat mijn ouders ondernemers zijn.

Als ondernemer is het ook belangrijk om jezelf te positioneren.
“Er zijn ook skills die nodig zijn om te overleven, zoals het presenteren van jezelf. Hoe profileer ik mezelf hoe zorg ik ervoor dat mensen mij kunnen vinden?”– Robert Moor, Vakschool Schoonhoven

Er wordt steeds meer van je verwacht, een assertiviteit- en presentatietraining zou dan ook een goede aanvulling kunnen zijn in de opleiding collectiebeheer”
– Agnes Vugts en Michelle van der Sluis, Raadsaam Erfgoedprojecten

Karel Schermerhorn, Haarlemsche Zilversmederij

Het doel van de opleiding is dat je wordt klaargestoomd om als zelfstandig zilversmid aan de slag te gaan met je eigen zaak. Maar vanuit school leer je de basis en krijg je nog onvoldoende mee hoe je eigen ondernemer bent, dat moet je zelf ontwikkelen.

SECTORALE TRENDS SV INHOUDSOPGAVE