Innovatie omarmen

6. Innovatieve technieken

Er is sprake van een toenemend gebruik van nieuwe maatname- ontwerp- en vervaardigingstechnieken, zoals scantechnologie, CAD-CAM, laseren, digitale fotografie en 3D printing. Nieuwe technieken bevorderen innovaties. Om nieuwe technieken eigen te maken zijn investeringen, creativiteit en zelflerend vermogen noodzakelijk.

 INNOVATIEVE TECHNIEKEN BIEDEN MOGELIJKHEDEN VOOR INNOVATIES

Nieuwe ontwikkelingen en veranderingen roepen soms angst op. Zal de ontwikkeling van de 3D printtechnologie het handmatige specialistisch vakmanschap overbodig maken? Maar innovatieve technieken bieden ook veel mogelijkheden voor innovaties. Een goed voorbeeld is Piet Hein Eek. De ontwerper, timmerman en ondernemer brengt de buitenwereld en de vraagstukken van morgen zijn werkplaats binnen en buigt zich met zijn mensen over nieuwe manieren van problemen oplossen en produceren. Er wordt geëxperimenteerd met sloopmaterialen en 3D-printers en met duurzaam en maatschappelijk verantwoord ondernemen. Van vakmensen wordt gevraagd om bij te dragen aan het optimaliseren en innoveren van producten en productieprocessen, aan het verbeteren en veranderen van bedrijfsprocessen en aan de samenwerking met klanten en partners (Bruining).

 3D TECHNIEK

Er wordt nog veel gedacht dat 3D printen een techniek is voor de verre toekomst. In werkelijkheid bestaat de achterliggende techniek (rapid prototyping) al jaren en raken 3D printers langzaam maar zeker meer bekend en geaccepteerd (NVOS, orthopedische techniek, 2017). Voor gezondheidstechnische producten maken slimmere ICT-techniek, 3D scanning en 3D printing het mogelijk om sneller, pro-actiever en eenvoudiger aanpassingen te doen, bijvoorbeeld in hoortoestellen of orthopedische hulpmiddelen.

3D printen biedt veel mogelijkheden voor de diverse beroepen van specialistisch vakmanschap:

  • De verwachting is dat 3D scannen en 3D printen gestandaardiseerd wordt in de orthopedie (NVOS-Orthobanda3).
  • Het is mogelijk dat een 3D-printer voor een tandtechnicus snel (terwijl de patiënt erop wacht) een noodkroon op maat print in tandkleurig, biocompatibel vulmateriaal (Dental Tribune).
  • 3D printen biedt ook mogelijkheden bij het museaal restaureren van meubels. Het meer bescheiden conserveren en liefst niets toevoegen is dan essentieel. “Stel er is een stoel die niet kan staan omdat een deel van de poot is afgebroken en verdwenen. Dan kan je met de 3D printer het breukvlak scannen en digitaal een steunpootje ontwerpen dat met het contra reliëf precies past. Je kunt ook een 3D replica gebruiken om een ontbrekend in brons gegoten onderdeel, opnieuw te laten vervaardigen en weer toe te voegen aan het object“ – Vincent van Drie, Restauratoren Nederland / Meubelrestaurator.

 VOORSPELLEND ONDERWERPEN

3D biedt ook mogelijkheden om ontwerpen te visualiseren. Met nieuwe 3D visualisatie-technieken worden ontwerpen realistischer getoond aan klanten in bijvoorbeeld een verkoopgesprek. Consumenten willen steeds vaker zien hoe iets er in het echt uit ziet. Staat deze bank wel goed in mijn huiskamer? Is deze keuken wel geschikt voor mijn huis? Past deze jas wel bij mijn outfit? Staat deze bril mij wel? Door middel van Augmented Reality, oftewel toegevoegde realiteit, zijn retailers en merken steeds beter in staat dergelijke vragen te beantwoorden. Door het gebruik van internet en mobiel internet in het bijzonder raakt de toepassing en het gebruik van Augmented Reality in een stroomversnelling (NUVO1).

De stap naar het ‘voorspellend’ ontwerpen is niet ver meer. Op basis van een Computer Aided Design and Simulation System (CAD – CIS) is het mogelijk om op basis van simulatie de effecten van een bepaalde voorziening op voorhand te tonen. De voordelen die deze manier van werken met zich meebrengt zijn; kortere ontwerptijden, kortere productietijden, kleinere foutmarges, dus effectievere en efficiëntere productie. En minder afval, daarom dus duurzamer.

Naast CAD is er ook CAM (Computer Aided Manufacturing), het fabriceren van producten met behulp van een computer en software. CAD-CAM integratie is het met hulp van de computer en software genereren van de productiebestanden uit de ontwerpbestanden. De branche van tandtechnici richt zijn focus op de mogelijkheden van CAD-CAM technologie en daarmee ook op de productie van werkstukken voor het freeswerk. En het gebruik van mondscanners neemt toe. Een kroon kan bijvoorbeeld volledig geautomatiseerd worden vervaardigd zonder afdrukken te nemen van de mond (ABF Research2). Door gebruik te maken van software wordt de hele behandeling van tevoren beter gepland.

Wolter Jagt, VLHT

De gehele behandeling is beter te plannen. Door de combinatie van technieken: mondscanner (om het gebit in beeld te brengen), een röntgenfoto (om het kaakbot inzichtelijk te maken) en de Cad-Cam technologie kan de tandtechnicus samen met de tandarts bepalen op welke manier de implantaat er het mooiste in komt te staan. Het implantaat kan zo gemakkelijker op de gewenste positie en diepte geplaatst worden. Het proces wordt hiermee voorspelbaarder.

Ook in de revalidatie is het mogelijk om gebruik te maken van technieken die door middel van analyses voorspellingen doen hoe goed een ontwerp al dan niet is. In de orthopedie wordt gebruik gemaakt van anatomie motion en VR handschoenen. Dit is een handschoen waarin een feedback systeem is geïntegreerd waardoor er real time vertaling naar Virtueel Reality gemaakt kan worden. Door deze techniek is het mogelijk om het product te zien en al te beleven en indien nodig aan te passen nog voor het geproduceerd wordt (Livit).

FUNCTIONELE INTEGRATIE

De technologische ontwikkelingen gaan steeds sneller, zeker wanneer ze sociaal-cultureel geaccepteerd worden en passen bij de veranderende levensstijl.

  • Een hoortoestel is altijd geassocieerd met ouderdom en met ernstige gehoorafwijkingen. Maar voortaan komen er steeds functionaliteiten en mogelijkheden bij en zijn er ook gehoortoestellen voor bijvoorbeeld ruisonderdrukking en oorsuizen. En komen “gehooroplossingen” als wearables op de markt, als een soort accessoire. De drempel om van zo’n gehooroplossing gebruik te maken wordt daarmee steeds kleiner.
  • Klanten van de ABN AMRO kunnen voortaan contactloos betalen met verschillende geschikte ringen en horloges, die aan een bankrekening worden gekoppeld. Deze wearables hebben een door Mastercard gecertificeerde betaalchip. Uit een onderzoek bleek dat tachtig procent van de testgebruikers liever met een wearable betaalt dan met een bankpas. “Zeker met uitgaan of sporten is het een verademing dat je niet altijd je betaalpas hoeft mee te nemen”, zegt productowner payments Yvonne Duits (Retailtrends).

Femke Lavrijssen, Specsavers

De nieuwste ontwikkelingen zijn Instant Fits. Deze “bijna onzichtbare hoortoestellen” zijn zo klein dat ze volledig in een gehoorgang passen. Voorheen was dat op maat te maken. Tegenwoordig past het in het oor met een hoesje bij iedereen en is het direct mee te nemen. Met een gratis app op een iPhone of Android telefoon is het volume of programma op het hoortoestel eenvoudig zelf aan te passen.

Impact beroepsonderwijs

 VAARDIGHEDEN AANLEREN OM NIEUWE TECHNIEKEN EIGEN TE MAKEN

In het onderwijs zijn de veranderingen, bijna niet meer bij te houden. Het ontwikkelen van het zelflerend vermogen is als reactie op de snelle ontwikkelingen van groot belang. Karel Schermerhorn (Haarlemsche Zilversmederij) geeft aan: “Op Youtube heb je veel tutorials en dat heb je ook voor zilversmeden”.

De tandtechnicus, die voorheen creatief bezig was en echt met zijn handen werkte, zal enerzijds meer uren direct aan de patiënt besteden (“aan de stoel”) en anderzijds meer achter de computer. Dit vraagt meer competenties zoals sociale-, communicatie- en ICT vaardigheden. Wolter Jagt (VLHT) vertelt hierover: “De tandtechnicus bevat straks drie rollen: de IT rol om data te analyseren, de ontwerper/designer van een prothese, kunst of brugwerk en de constructeur die alles afweet van de werking van materialen. Het is nog de vraag of dat straks allemaal van een mbo vier niveau kan worden verwacht. Ik verwacht dat we naast mbo vier niveau straks meer behoefte hebben aan mbo vier+ niveau.”

De technologische ontwikkelingen in de orthopedie wijzen op een verschuiving van een technisch beroep naar een zorgberoep. Er is sprake van een mix van beroepskrachten. De ene groep is meer ‘productgericht’, waarbij de techniek een dominante rol heeft. De andere groep is van mening dat de kracht van de OT-er in de ‘paskamer’ ligt oftewel bij de intake. Het adviseren van en communiceren met cliënten, het ontwerpen van hulpmiddelen, het maken van een plan is dan belangrijk (NVOS1).

 LEVEN LANG ONTWIKKELEN BELANGRIJK

Succesvol meebewegen met technische veranderingen vraagt van werkenden niet alleen een zekere mate van flexibiliteit en pro-activiteit, maar vraagt ook om eigenaarschap van de eigen loopbaan. Een leven lang ontwikkelen wordt steeds belangrijker, waarbij er constant aandacht is voor de ontwikkeling van iemand of diegene nu starter, herstarter of doorstarter is. De ontwikkeling houdt niet op als een beginnend beroepsbeoefenaar de arbeidsmarkt betreedt (MBO Raad). Femke Lavrijssen (Specsavers) beaamt dit: “Dagelijks bijscholen is belangrijk, het gaat harder dan een aantal jaar geleden.”

 INVESTERINGEN EN SAMENWERKING NODIG

Het is niet voor iedereen mogelijk om de investeringen te doen die nodig zijn om de nieuwe technieken in huis te halen. Uit gesprekken blijkt dat kleinere bedrijven meer genoodzaakt zijn om samen te werken, om van elkaars specialisaties en apparatuur gebruik te maken. “Ik heb hier geen laser dat is veel te duur voor mij alleen om in te investeren, maar ik weet wel bij wie ik moet zijn als ik dat nodig heb” – Karel Schermerhorn, Haarlemsche Zilversmederij.

Scholen hebben niet altijd de laatste innovaties in huis. Hen ontbreekt het aan budgetten om de investeringen mogelijk te maken. Echter elke student is er bij gebaat dat ze kennis nemen van innovatie technieken. Als het voor een school onmogelijk is om de software in huis te halen dan is een goede samenwerking met bedrijven en de keuze voor een stageplek extra belangrijk. Je bent als stagiair bevoorrecht als je bij een bedrijf stage kan lopen dat wel die laser, 3D printer of CAD-CAM in huis heeft en daar opdrachten mee uitvoert. “Op de DHTA in Utrecht hebben ze geen 3D printer, geen CAD-CAM en geen scan. Maar dat zijn wel dingen die je tegenkomt. Dat moet de student dan leren in een bedrijf. Als je bbl doet is dat vier dagen, maar met bol moet het op school. Dat is ook waar ze op de DHTA tegen aanlopen. Op Fontys hebben ze meer budgetten om investeringen te doen en hebben ze die apparatuur wel. Daar doen de studenten ook opdrachten voor bedrijven”
– 
Max Mulders, NVOS-Orthobanda.

Als een school niet de laatste technieken in huis heeft maar daarvoor samenwerkt met bedrijven die deze technieken wel in huis hebben betekent het dat het onderwijs in de toekomst nog meer locatie onafhankelijk wordt. “Het onderwijs zal zich nog meer richten op wat iemand op dat moment aan kennis nodig heeft” – Hendrik Westerbeek, Kadaster.

Fieldlabs zijn praktijkomgevingen waarin bedrijven en kennisinstellingen doelgericht oplossingen ontwikkelen, testen en implementeren alsmede een omgeving waarin mensen deze oplossingen leren toe te passen. In heel het land zijn inmiddels ruim 30 fieldlabs actief. De ROC”s in Rotterdam, Amsterdam, Noord-Nederland, Twente of Eindhoven grijpen de kans om hun leerlingen met de nieuwste technologieën te laten werken en ze te laten samenwerken met ervaren vaklieden. Zowel in Drachten als elders doet men een beroep op politiek Den Haag om het ministerie van onderwijs te laten meebetalen aan de fieldlabs (Financieel Dagblad).

Hendrik Westerbeek, Kadaster

De technologie gaat zo hard. “Vandaag heb je geleerd met kaartbestanden te werken, morgen leer je daar ook fotografische beelden in te verwerken. Een andere dag leer je met platte vlak en een volgende dag moet je er ook bim coördinaten in kwijt. Ik denk dat het nog heel lang onrustig blijft aan het front van kennis en vaardigheden.

SECTORALE TRENDS SV INHOUDSOPGAVE