De vierde industriële revolutie

4. Technologische ontwikkelingen

 Bij technologische factoren gaat het om de kenmerken en invloed van technologische ontwikkelingen.

DE VIERDE INDUSTRIËLE REVOLUTIE

De wereld om ons heen wordt steeds slimmer door de razendsnelle technologische ontwikkelingen. Dit brengt veranderingen en een hoge mate van onzekerheid met zich mee. De mate van verandering, de schaal waarop alles plaatsvindt en de impact op de maatschappij: de ’vierde industriële revolutie’ (Management Impact, Volberda). Waar het in de derde industriële revolutie ging om de komst van computers en digitalisering, gaat het nu om een combinatie van ontwikkelingen uit verschillende industrieën (Rifkin).

HET INTERNET DER DINGEN BRENGT ALLE ONTWIKKELINGEN SAMEN

De ontwikkeling die hier een belangrijke rol in speelt is ‘Internet of Things’ (IoT).

Niet alleen mensen zijn online, ook bijvoorbeeld machines, auto’s, de thermostaat en de koelkast.

– XIA, YANG, WANG & VINEL; WEBER & WEBER

IoT biedt oneindig veel mogelijkheden. De verwachting is dat IoT in de (nabije) toekomst productieprocessen zal verbeteren en dat het oplossingen kan bieden voor problemen rondom energie en milieu, criminaliteit, gezondheidszorg en onderwijs (Kopetz). Door IoT ontstaan er ‘slimme steden’ waarbij alles in de stad via het internet in verbinding staat met elkaar. In deze steden staan natuurlijk ook ‘slimme huizen’. Bewoners kunnen op afstand inloggen op hun beveiligingssysteem, de temperatuur regelen en alvast de wasmachine aanzetten (Ghaffarianhoseini e.a)

TECHNOLOGISCHE ONTWIKKELINGEN TEN DIENSTE VAN DE MENS

Met de ontwikkeling IoT hangen andere ontwikkelingen samen, zoals Kunstmatige intelligentie (AI). De komende jaren verkrijgen veel applicaties een vorm van AI (Van der Meer).

 

Dergelijke intelligente softwaresystemen zijn steeds meer terug te zien op de werkplek, bijvoorbeeld in de vorm van een virtual customer assistant. Het is belangrijk om deze innovatie te zien als een manier om de menselijke activiteit te vergroten, niet om deze te vervangen. Bijvoorbeeld apparaten die semi-automatisch of automatisch taken uitvoeren zonder supervisie, zoals in de landbouw, schoonmaak of gezondheidszorg (Gardner).
Veel technologische ontwikkelingen staan in het teken van dienstverlening aan de mens. Ze moeten processen en taken versimpelen, inzichtelijk maken en efficiënt maken. Ontwikkelingen op dit gebied zijn bijvoorbeeld blockchain technologie, robotica, het gebruik van big data, mixed reality en vergaande digitalisering waarbij gegevensverwerking plaats vindt via de Cloud en Edge.

EFFECT OP ARBEIDSMARKT EN ONDERWIJS

Naast de introductie van nieuwe technologie zoals clouddiensten, big data, 3D-printen en robotica, is er ook sprake van het volledig overnemen van productieprocessen door machines en de digitalisering van complete bedrijfsprocessen en dienstverlening (PWC1). Technologie maakt werk makkelijker en maakt sommige functies overbodig. Maar er ontstaan ook nieuwe beroepen. Technologische ontwikkelingen vragen dan ook een andere denkwijze van werkgevers, werknemers en de overheid. De benodigde skills veranderen heel snel en een leven lang ontwikkelen wordt daarom steeds belangrijker.

Onzeker is wat het effect van deze steeds verdergaande technologische ontwikkelingen zal zijn op de arbeidsmarkt. De verwachting is dat vooral in de zorg, de energiesector en de financiële sector veel meer banen verdwijnen dan dat erbij komen, terwijl er in de it-sector juist banen bijkomen (NRC). De inzet van nieuwe technologieën heeft altijd geleid tot een andere vraag richting onderwijsinstellingen (Rathenau Instituut).

Vakmanschap is continu in beweging. Voor de beroepen geldt dat ze dynamisch zijn: ze veranderen snel, verdwijnen of vragen om andere competenties (Stichting Iedere MBO een practoraat). Banen met routinematige taken, waar de nadruk ligt op feitelijke en procedurele kennis, maken plaats voor banen waarin meer eigen initiatief, creativiteit en sociale interactie nodig is en de nadruk sterker ligt op conceptuele kennis (ECBO1). Om nieuwe technologische mogelijkheden te vertalen naar nieuwe machines en producten, is creativiteit hard nodig in combinatie met talent en samenwerking met andere disciplines (Financieel Dagblad).

Specialistisch vakmanschap

Ambachtelijke ondernemers concentreren zich vooral op het vakmanschap, ze zijn zich niet altijd bewust van de urgentie om te innoveren. Dat betekent niet dat er geen vernieuwing plaatsvindt in het ambacht, nieuwe technieken vinden ook hier hun weg. 

Ook is het voor ambachtelijke ondernemers door hun vermogen tot het leveren van maatwerk als toeleveranciers mogelijk om aan de basis te staan van belangrijke innovaties. Specialistische vakmensen zijn bijvoorbeeld in te zetten bij het maken en testen van prototypes of het inrichten van een fabricageproces (UWV1).

UWV1

Digitale CAD-CAM-technieken zijn niet meer weg te denken bij de goudsmid en tandtechnicus.