Vakmanschap en ondernemerschap
onlosmakelijk verbonden

3. Co-ondernemerschap

WAT HOUDT CO-ONDERNEMERSCHAP IN?

De zogenaamde flexibele schil neemt in omvang toe. Het kabinet wil de groei van het aantal zzp’ers in ons land tegengaan. Binnen ‘specialistisch vakmanschap’ zijn er veel kleinschalige bedrijven. Gemiddeld werken er vier personen per bedrijf. Ook is er een groot aantal zzp’ers. De zzp’ers in deze sector werken overwegend als zelfstandige vakkracht en leveren diensten en producten rechtstreeks aan de eindgebruiker. Het merendeel van de ondernemingen in het ambacht bestaat al jarenlang uit zzp’ers. Ongeveer 40 procent van de werkenden is zzp’er (ABF Research, 2015; FNV, 2015). Zzp’ers hebben veelal een netwerk van andere zzp’ers om zich heen en opdrachtgevers waarmee ze nauw samenwerken.

Het grote aantal zzp’ers is vooral het gevolg van het geringe aantal vaste banen. Studenten vertellen dat er steeds minder vaste banen zijn in de creatieve sector. In de uurwerkbranche is het merendeel een éénpersoonsbedrijf (ECBO, 2017; Vakschool Schoonhoven, 2016). Het is merkbaar dat voor veel werknemers uit de kleine specialistische beroepen het ondernemerschap onderdeel is van hun identiteit en van hun bestaansrecht als vakman.

Shami Durrani (zzp’er meubelontwerper) beaamt dit: “Toen wij klaar waren met de opleiding zaten we in de kredietcrisis, er waren geen banen. Dus zijn wij samen een broedplaats begonnen. Dit kost minder, is leuker en we helpen en motiveren elkaar. Achteraf bleek dat dit op meer plekken gebeurde, ook in Utrecht en Rotterdam.

Hoewel het qua inhuur van personeel voordelig is om van een flexibele schil aan werknemers gebruik te maken, heeft het op de lange termijn ook sterke nadelen om alleen met flexibel inzetbaar personeel te werken: “Musea kiezen steeds vaker om te werken met een pool van freelancers. Heel flexibel, maar op den duur betekent dit ook kennisverlies, want de musea houden de kennis niet meer in huis – Agnes Vugts (Raadsaam Erfgoedprojecten).

WAT VERANDERT ER?

De vakman die zijn vak fulltime uitoefent in de vorm van een eenmanszaak is niet meer zo vanzelfsprekend. “Het is vaak niet meer zo dat een vakman vijf dagen in de week, in zijn eigen atelier werkt en van daaruit verkoopt en van de opbrengst kan leven. We zien dat maar bij een enkeling na de opleiding gebeuren en moeten dat bijstellen voor de opleiding Creatief Vakmanschap. Het is eigenlijk een parttime beroep, het is wel zo realistisch om het zo te noemen. Ik hoor ook vaak dat een atelier gedeeld wordt door meerdere zzp’ers en er zijn wisselende, tijdelijke, samenwerkingsverbanden. Die samenwerkingen kunnen zelfs op heel andere vakgebieden liggen”Dirk Roebroek (SintLucas).

Door het grote aantal zzp’ers ontstaan ook meer samenwerkingsverbanden wat goed aansluit bij de behoefte om meer persoonlijk, lokaal en kleinschalig te produceren: Ik denk dat de klant in het denken is veranderd, maar in het doen nog niet. Je voelt op alle niveaus dat het zo niet langer kan doorgaan. Het massale en het onpersoonlijke moet anders. Ik heb het idee dat het menselijker moet worden, begrijpelijker, kleinschaliger en persoonlijker. Dat als mensen samen werken dat het niet meer om de hiërarchie gaat, maar om het feit dat we het met z’n allen doen. Waar ben jij goed in, waar ben ik goed in” – Roger Gerards (Amsterdamse Meesteropleiding Coupeur).

 

Impact beroepsonderwijs

Ondernemerschap wordt steeds belangrijker. Binnen specialistisch vakmanschap zijn veel ambachtslieden ondernemer. Het grote aantal zzp’ers werkt door in de organisatiegraad van branches en in de relatie met het onderwijs, bijvoorbeeld in de beroepspraktijkvormingplaatsen. Het grote aantal zzp’ers in creatief vakmanschap vraagt wat van de voorbereiding van studenten, namelijk ondernemerschap. Het is merkbaar dat voor veel werknemers uit de kleine specialistische beroepen het ondernemerschap onderdeel is van hun identiteit en van hun bestaansrecht als vakman. Om een succesvol ondernemer te worden betekent dit:

  • beschikken over innovatief en creatief vermogen;
  • oog hebben voor wisselende consumentenvoorkeuren door groeiende individualisering, waarbij een verschuiving zichtbaar is van zakelijke functionaliteit naar meer expressieve, belevingsgevoelige producten;

  • inschatten van (financiële) risico’s;
  • samenwerking met andere professionals binnen of buiten de productieketen;
  • rekening houden met de opkomst van nieuwe productietechnologieën, nieuwe materialen, nieuwe diensten en nieuwe communicatievormen;
  • oog hebben voor duurzaamheid: hergebruik van grondstoffen, energiebesparing en natuurlijke grondstoffen (Vakschool Schoonhoven, 2016).

Studenten voorbereiden op een baan als zzp’er verdient nog extra aandacht. Het is meer dan alleen ondernemersvaardigheden bijleren. Ondernemerschap kan betekenis hebben in de zin van het starten van eigen bedrijvigheid, maar ook een ondernemende houding binnen bestaande bedrijven wordt als een belangrijke vaardigheid gezien (NVOS-Orthobanda, 2018).

Karel Schermerhorn, Haarlemsche Zilversmederij

Het doel van de opleiding is dat je wordt klaargestoomd om als zelfstandig zilversmid aan de slag te gaan met je eigen zaak. Maar vanuit school leer je de basis en krijg je nog onvoldoende mee hoe je eigen ondernemer bent, dat moet je zelf ontwikkelen.

INHOUDSOPGAVE TRENDS CREATIEF VAKMANSCHAP