De ervaring maakt het verschil

6. Herwaardering van ambacht

WAT HOUDT HERWAARDERING VAN AMBACHT IN?

Even leken creatieve vakmensen in Nederland op de achtergrond te zijn geraakt. Maar het ambacht staat ondanks de vaak kleine studentenaantallen wel in de belangstelling. De waardering voor techniek keert terug: op vakscholen, in regionale samenwerking en vooral bij bedrijven die hun productieproces slimmer willen maken. Om nieuwe technologische mogelijkheden te kunnen vertalen naar nieuwe machines en producten, is creativiteit juist hard nodig, in een cocktail van talent, ervaring en diverse disciplines. De hernieuwde belangstelling om een technisch vak te leren, speelt een sleutelrol, evenals de allianties die worden gesloten waarin bedrijven, instellingen en disciplines elkaar treffen. Daarnaast groeit de overtuiging dat je bij nieuwe ontwikkelingen klein moet beginnen, waarbij je de ervaring die al in eigen huis bestaat optimaal benut. Het draait in feite om een grote herwaardering van vakmanschap, waarbij het voortdurend leren de natuurlijke kern vormt (Bakker, 2018). Technologie en vakmanschap lijken onlosmakelijk met elkaar verbonden te zijn.

 WAT VERANDERT ER? 

HERWAARDERING VAN AMBACHT

Het ambacht is belangrijk voor onze economie, voor onze culturele identiteit en ze zijn ook nog eens een inspiratiebron voor kunstenaars en niet te vergeten voor Dutch Design. Ambachten hadden lange tijd een enigszins oubollig imago, maar dat tijd lijkt nu toch wel voorbij (Pharos, 2013).

Ook Dirk Roebroek (SintLucas) merkt tijdens de Dutch Design Week dat het creatief vakmanschap een sterk positief imago heeft:

“Ik merkte het tijdens de Dutch Design Week, waar het Consortium Creatief Vakman een expositie had ingericht met producten van eindexamenkandidaten van SintLucas, Cibap en het HMC. Ik ontving samen met de studenten de bezoekers in de expositie en zag dat de het publiek heel erg onder de indruk was van de producten en de meerwaarde inziet van het verhaal dat de maker erbij heeft. Maar er ligt nog steeds in Nederland een grote drempel om dergelijke producten te kopen omdat de prijs vele malen hoger is dan de producten in de meeste winkels. In Japan en Italië zit het veel meer in de cultuur dat de mensen  snappen dat producten van een vakman duurder zijn.”

Wat kenmerkend is aan Dutch Design, is de verwachting dat het op ambachtelijke wijze in Nederland is gemaakt. In werkelijkheid is er volgens Barbara Teulings van Stoffeldesign maar weinig productie in Nederland. Ze vertelt: “De prijsverhoudingen wegen niet op met de prijzen van producties in het buitenland. Als er een lijn ontworpen moet worden gaan ze toch wel naar het buitenland om het te maken. Mensen zeggen vaak ‘het is ambachtelijk in Nederland gemaakt’ het is dan wel in Nederland ontworpen, maar ze laten het in het buitenland maken. De trend lijkt wel te zijn dat mensen veel meer in Nederland willen laten produceren. Dat betekent namelijk toch minder transportkosten en is beter voor een duurzame wereld.”

Alf Kurstjens, Nederlandse Vakgroep Keramisten

De Rietveld had 60 studenten rondlopen in deze ruimte, kleiner nog, en die hadden dit soort tafels staan, iets betere kwaliteit. Dan werkten er acht mensen per tafel. Als je iets wilde doen, zoals het gebruik van de oven, dan moest je je aanmelden, dan werd je geballoteerd. En dan werd je wel of niet toegelaten tot die keramiekwerkplaats. Zo ging dat toen.

INNOVATIES DRAGEN BIJ AAN EEN HERWAARDERING VAN AMBACHT

Innovaties kunnen bijdragen aan de trend van herwaardering van ambachten. Innovaties zoals een 3D printer geven het ambacht een innovatief en een extra aantrekkelijk beeld, ook van bijvoorbeeld een keramist. Alf Kurstjens (Nederlandse Vakgroep Keramisten) geeft aan: “Ik wil hier graag studenten en anderen laten komen om dit andere proces van vakmanschap te laten zien en ze daarmee weer meer enthousiast te maken voor een nieuw ambacht van keramieken. Volgens Alf moet een ambacht niet zozeer overeind worden gehouden, het moet evolueren. “Wil je het overeind houden, dan moet het meegaan met de tijd. Anders heeft het helemaal geen zin. Dan moet je zeggen, we stoppen er ook mee, als het gebeurt, dan gebeurt het gewoon.”

BELEVING VAN AMBACHT

De consument is op zoek naar iets unieks dat meerwaarde biedt. Robert Moor (voormalig directeur Vakschool Schoonhoven) bevestigt: “Men kiest voor kwaliteit en het verhaal van het ambacht erbij”. Ook is er meer aandacht voor de ambachtelijke vervaardiging van producten. Wat bijdraagt aan de beleving en de uitstraling van een winkel is een atelier en echt gastheerschap. “Ik hoor succesverhalen over bedrijven die hun ambacht inzetten, die die sieraden zelf maken. Of bedrijven gespecialiseerd in horloges, waar je ook met je vintagehorloges terecht kan. Dan wordt het in het eigen atelier gerepareerd. Je ziet ook dat bedrijven hun werkbank in het midden van de winkel zetten. Iedereen wordt naar die werkbank toegezogen, of het nou is van een horlogemaker of een goudsmid. Je hoeft niet de vuilste klusjes meer in de winkel te doen, ook al doe je alleen het afwerken, maar dan zien de mensen toch dat het ter plekke gebeurt” – Patrick Thio (FGZ).

“Dat je aan mensen in de winkel kunt laten zien hoe het juweliersbedrijf werkt. Steeds vaker zie je dat de klant een kijkje in de keuken krijgt door middel van open ateliers van de horlogemakers en goudsmeden. En daarnaast het huiskamergevoel, gezelligheid persoonlijke aandacht en gastvrijheid staan hoog in het vaandel. Een klant moet zich welkom en meteen thuis voelen: dat gezellige en knusse met een lekker kopje koffie. Daarbij hoort echt gastheerschap”
– Monique Konst (Vakschool Schoonhoven, ROC Zadkine).

VOORBEELD

Een voorbeeld van een bedrijf dat focust op het ambachtelijk maken van tassen is de Omar Munie Flagship Store in Rotterdam. Munie, gevlucht uit Somalië ging in Nederland naar de modevakschool en richtte tijdens zijn opleiding “Omar Munie Clothing” op. In 2009 opende hij de “Omar Munie Flagship Store”. Munies tassen zijn handgemaakt en hij organiseerde in 2009 ook workshops. Exclusiviteit stond in het ontwerp van zijn tassen centraal, handgemaakte exemplaren die niet hetzelfde zijn als andere tassen. Hij bood een beperkt aantal keuzes waar je uit kon kiezen.

Met het authenticiteitslabel Handmade In Belgium wil UNIZO (2019) de makers van authentieke en ambachtelijke kwaliteitsproducten in de kijker zetten en verenigen. Het HIB-label van Unizo staat voor eerlijke en authentieke producten, lokaal geproduceerd door zelfstandige ondernemers, en met de ziel, kennis en expertise van de makers erin. Hun producten maken vandaag de dag het verschil voor de moderne consument. Het ‘HIB’-label, een soort ambassadeurslogo, gekoppeld aan strikte voorwaarden voor een maximale geloofwaardigheid wordt enkel toegekend aan zelfstandigen in hoofdberoep, waarbij het maakproces voor minstens 50 procent met de hand gebeurt.

Impact beroepsonderwijs

Kernbegrippen zoals hospitality en ondernemerschap zijn belangrijk voor de student om te leren en uit te dragen.

“Dat gastheerschap wordt steeds prominenter in het beroep. Interessant om die kennis in huis te halen en na te denken hoe dat in te passen in de opleiding. Maar dat is natuurlijk bij andere vakken, zoals e-commerce, ook het geval. Dit zijn trends die geïntroduceerd gaan worden en meer in het onderwijs moeten worden ingebed” – Diane Teng (Vakschool Schoonhoven ROC Zadkine).

“Ik heb nu een paar eerstejaarsstudenten en die willen het antiek in. En als ik vraag hoe ze zich dat voorstellen, hoe hun zaak van de toekomst eruit ziet, dan beschrijven ze het werken met open kasten, een gezellige open haard, geen strakke toonbankjes. Dat is een hele andere lifestyle als wat je bij de gemiddelde juwelier ziet. En daar wordt nu al over nagedacht. We hebben vorig jaar een student gehad, die had haar eindstage gedaan bij het Venduehuis een veiling in Den Haag. Ook deze student wil nadat zij een aantal jaren ervaring opgedaan heeft bij dit veilinghuis haar eigen antiekzaak starten”
– Monique Konst (Vakschool Schoonhoven ROC Zadkine).

INHOUDSOPGAVE TRENDS CREATIEF VAKMANSCHAP