Kennisverlies dreigt

7. Kennisbehoud

WAT HOUDT KENNISBEHOUD IN?

Door bezuinigingen en vergrijzing neemt het specialisme in Nederland af. Er gaan veel mensen met pensioen, waardoor kennisverlies ontstaat. Ook wordt er steeds vaker voor gekozen om de kennis niet in huis te hebben maar in te huren. Juist voor kleine en gespecialiseerde beroepen is overdracht van bestaande kennis, vaardigheden alsmede het overdragen van nieuw verworven inzichten belangrijk. Dit vraagt aandacht om dat op een goede manier over te dragen aan aankomende professionals.

 WAT VERANDERT ER

 KENNISVERLIES DOOR VERGRIJZING

Evenals andere sectoren hebben de specialistische beroepen te maken met vergrijzing. Er is de komende jaren veel uitstroom en beperkte instroom. De instroom is vaak of naar verwachting voor alle beroepen kleiner dan de uitstroom. In diverse brancherapporten en expertgesprekken is aan de orde gekomen dat met het oog op de uitstroom van veel “ervaren” personeel door pensionering, er een verlies aan kennis en vaardigheden dreigt op te treden.

Het bestand van restauratoren vergrijst: de helft van de beroepsgroep zit in de leeftijdscategorie 55-65 jaar. Goede kennisborging bij restauratoren zal de komende jaren een steeds groter probleem worden (Raadsaam erfgoedprojecten, 2018). Voor juweliers, voor goud/zilversmeden en uurwerkondernemers is er steeds meer moeite met het vinden van bedrijfsopvolging (Vakschool Schoonhoven, 2016).

 NIEUWE TECHNIEKEN VERDRINGEN KENNIS VAN TRADITIONELE TECHNIEKEN

Niet alleen door vergrijzing neemt het belang om kennis te borgen toe, ook door de opkomst van innovatieve technieken. Mede door de toepassing van nieuwe technologieën binnen ambachten neemt het belang van kennis en scholing sterk toe (Vakschool Schoonhoven, 2016). Diverse kleinschalige beroepen staan voor de uitdaging waar ze de informatie vanuit het verleden vandaan halen: “Hoe je moet solderen staat nergens vast. Ik heb een theorieboek van school en een theorieboek uit 1600 en nog wat maar dat is in oud Nederlands. Daar probeer je uit te halen wat ze vroeger deden. Al die kennis die wij hebben wordt niet doorgegeven, het is niet vastgelegd” – Karel Schermerhorn (Haarlemsche Zilversmederij).

Toch wordt het niet voor elk beroep als een probleem ervaren dat traditionele technieken verdwijnen.

Margret Hoekenga (Nederlandse Schoenmakers Vereniging): “Het is niet voor niets dat er nieuwe technieken zijn, die zijn soms ook beter dan de traditionele technieken.”

 NIEUWE MANIEREN OM KENNIS TE BORGEN

Kennis delen wordt als een vereiste gezien voor pianotechnici om bij te blijven in de voortschrijdende techniek. Maene-Ypma piano’s stuurt medewerkers naar de fabrikant om een training over een specifiek instrument te volgen. Of de kennis die wordt opgedaan vervolgens intern wordt gedaan of ook buiten het eigen bedrijf is afhankelijk van de bedrijfsfilosofie. Zo is bij Maene-Ypma piano’s een vereiste om trainingen te volgen en om kennis te delen. De kennis die ze hebben opgedaan tijdens een training moeten ze delen met collega’s.

VOORBEELD VANUIT DE PRAKTIJK

Door de opkomst van sociale media weten specialisten elkaar beter te vinden om kennis te delen. “Je ziet meer groepjes ontstaan over bepaalde onderwerpen. Mensen weten elkaar te vinden door het internet. Je hebt bijvoorbeeld nu een besloten Facebookgroep Piano Technicians International met pianotechnici die kennis met elkaar delen die betrekking heeft op piano’s en vleugel”– Arnold Duin (SBB).

De Piano Technicians Guild heeft een forum in Amerika waar je in Nederland ook op kunt voor het verbreden van kennis. Ook via de VVPN (Vereniging voor Pianotechnici Nederland) is er een forum. In Nederland leken tot enige jaren terug de pianotechnici meer beschermend te zijn voor de kennis die ze zelf hebben verkregen. Zo legt Jos Kiebert (Maene-Ypma piano’s) uit: “In Amerika bestaat reeds een lange traditie in het delen van kennis en ervaring via een forum. Dit is in Nederland, mede door het forum van de VvPN en vele nieuwe enthousiaste afgestuurde pianotechnici, op een hoger plan gekomen en draagt mede bij aan verbreding van algemene en specialistische kennis”.

Impact beroepsonderwijs

Met de impact van de vergrijzing en de grotere uitstroom dan instroom bij veel beroepen, wordt het nog belangrijker om de kennis over te dragen op de jongere generatie. Zeker voor de kleinschalige beroepen waarbij niet alles is vastgelegd in boeken en documenten. Een mooi voorbeeld van kennisoverdracht van een oudere op een jongere generatie is de “dakpanconstructie”. Deze constructie biedt medewerkers die met pensioen gaan in een specialistisch beroep, de mogelijkheid om tijdig hun kennis over te dragen en de opvolgers enige tijd te begeleiden. Dit stelt de oudere werknemer/ondernemer in staat om geleidelijk af te bouwen en de jongere collega in te werken. De jongere heeft dan de tijd om zich zorgvuldig de materie eigen te maken en waar nodig de ervaren collega om raad te vragen of samen processen door te lopen.

Het lastige aan kennisdeling is dat een vakman of vakvrouw wel moet willen delen. Een restaurator maakt zichzelf exclusief door middel van kennis, het prijsgeven van deze kennis voelt dan als iets onnatuurlijks (Raadsaam erfgoedprojecten, 2018).

INHOUDSOPGAVE TRENDS CREATIEF VAKMANSCHAP