Innovatieve kracht op stoom

1. Smartification

WAT HOUDT ‘SMARTIFICATION’ IN?

Nieuwe technieken bevorderen innovaties. Om nieuwe technieken eigen te maken zijn investeringen, creativiteit en zelflerend vermogen noodzakelijk.

Nieuwe ontwikkelingen en veranderingen roepen soms angst op: zal de ontwikkeling van de 3D printtechnologie het handmatige specialistisch vakmanschap overbodig maken? Maar innovatieve technieken bieden ook veel mogelijkheden voor innovaties. Creatief vakmanschap is een sector met veel innovatieve kracht. Door iets te maken krijgen mensen ideeën voor nieuwe technieken en producten. Het sterke punt van ambachtsmensen is hun kennis van het materiaal en de grote vaardigheid om dit materiaal te bewerken. Ambacht en vernieuwing zijn niet met elkaar in tegenspraak, maar liggen juist in elkaars verlengde (Pharos, 2013). Gespecialiseerde vakmensen doen werk dat niet door machines gedaan kan worden. Daar waar door nieuwe technologische ontwikkelingen, zoals 3D printen en robotisering, oude ambachten verdwijnen, ontstaan tegelijkertijd vaak nieuwe.

Van vakmensen wordt gevraagd om bij te dragen aan het optimaliseren en innoveren van producten en productieprocessen, aan het verbeteren en veranderen van bedrijfsprocessen en aan de samenwerking met klanten en partners” (Bruining, 2014). Bakas (2015) verwijst naar de modernisering van ambachten door co-creatie en co-makership. Een studie van het toonaangevende MIT (Massachusetts Institute of Technology) laat zien dat juist samenwerking in de maakindustrie leidt tot meer innovatie en innovatiecapaciteit. Zo biedt digitalisering veel kansen voor consumenten maar ook voor veel zzp’ers. Het wordt makkelijker om in contact te komen met klanten en samenwerkingspartners, maar ook bijvoorbeeld met resources zoals apparatuur, die bij andere organisaties staat.

 WAT VERANDERT ER?

Er is sprake van een toenemend gebruik van nieuwe maatname-, ontwerp- en vervaardigingstechnieken, zoals scantechnologie, CAD-CAM, 3D-printing, CNC-machines en digitale piano’s.

CAD-CAM

De stap naar het ‘voorspellend’ ontwerpen is niet ver meer. Op basis van een Computer Aided Design and Simulation System (CAD – CIS) is het mogelijk om op basis van simulatie de effecten van een bepaalde voorziening op voorhand te tonen. De voordelen die deze manier van werken met zich meebrengt zijn: kortere ontwerptijden, kortere productietijden, kleinere foutmarges, dus effectievere en efficiëntere productie. En minder afval, daarom is het dus duurzamer. Naast CAD is er ook Computer Aided Manufacturing (CAM). CAM staat voor het fabriceren van producten met behulp van een computer en software. CAD-CAM integratie is het met hulp van de computer en software genereren van de productiebestanden uit de ontwerpbestanden.

 3D printing

3D biedt ook mogelijkheden om ontwerpen te visualiseren. Met nieuwe 3D visualisatietechnieken worden ontwerpen realistischer getoond aan klanten in bijvoorbeeld een verkoopgesprek. Consumenten willen steeds vaker zien hoe iets er in het echt uit ziet. Dankzij 3D printing kunnen ontwerpen die als bestand op een computer zijn opgeslagen als driedimensionale voorwerpen worden uitgeprint. Dit gebeurt over het algemeen laagje voor laagje door middel van speciaal daarvoor ontwikkelde materialen die sterk verhit en vervolgens gemakkelijk gemodelleerd kunnen worden. Vooral in de industriële sector wordt 3D printing al veel toegepast, voornamelijk om snel en eenvoudig prototypes te creëren in de meer experimentele fase van het productieproces. In 2013 is de Nederlandse start-up 3D-hubs begonnen met het opzetten van een ‘3D printernetwerk’, waar bezitters van een 3D printer zich kunnen aanbieden. Het bedrijf wil daarmee consumenten de mogelijkheid geven om een 3D ontwerp lokaal te laten afdrukken. Op de website van 3D Hubs kunnen bezitters van een 3D printer hun apparaat aanmelden als zij ook voor derden objecten willen printen en daarmee iets willen bijverdienen. Een persoon die iets in 3D wil laten uitdraaien, kan vervolgens in zijn omgeving personen vinden die zijn printklus willen klaren. De gebruiker kan vervolgens eenvoudig een ontwerp uploaden om een offerte te ontvangen en met één klik de productie starten. Het idee van 3D hubs is volgens Alf Kurstjens (Nederlandse Vakgroep Keramisten) het lokaal produceren: “Dat je niet meer ver weg hoeft om iets op te halen maar dat je dat gewoon bij jou in de buurt kan ophalen. En dat als onderdeel van het creëren van een duurzamere samenleving.” 3D printing is een opkomende en steeds populairder wordende computergestuurde productiemethode.

HET GEBRUIK VAN 3D PRINTING IN CREATIEF VAKMANSCHAP

Innovatieve technieken veranderen beroepen en doen een beroep op creativiteit, flexibiliteit en het ontwikkelen van zelflerend vermogen.

  • De voordelen van de inzet van een 3D printer zijn groot voor een keramist. Zo vertelt Alf Kurstjens (Nederlandse Vakgroep Keramisten): “Een klant uit Engeland heeft mij via email benaderd en gevraagd of ik 500 dildo’s op basis van haar ontwerp zou kunnen maken. Die dildo’s zijn digitaal gemaakt. Dus het ontwerp is getekend met een computer en we hebben altijd een model nodig. Het fijne van een model is dat, in de zoektocht naar welke afmetingen dat ding moest hebben, we een aantal 3D prints hebben gemaakt. Die kun je heel makkelijk groot en kleiner maken terwijl als je dat met de hand moet doen, is dat een heel omslachtig proces. En zeker in de huidige stand van zaken wat betreft keramiek, is het een steeds grotere uitdaging om mensen te vinden die mallen maken want het vak verdwijnt langzamerhand. Het is natuurlijk heel interessant, hoe je met de inzet van een 3D printer een ambacht overeind wil houden.
  • Voor de zilver- en goudsmeden biedt de 3D technologie veel mogelijkheden. Zo vertelt Bart de Kruijf (Vakschool Schoonhoven ROC Zadkine): “De technologie is nog niet uitontwikkeld in perfectie, maar wij zijn heel erg aan het onderzoeken wat de mogelijkheden zijn. We hebben vier verschillende soorten 3D printers staan die allemaal een eigen kwaliteit hebben. Op dit moment concentreert 3D-printing in de Goud-Zilverbranche zich op het printen van was-modellen die vervolgens worden gegoten met behulp van bekende giettechnieken. De kwaliteit hiervan is zeer hoog en dus een erg mooie aanvulling op de technieken die we al eeuwen gebruiken. Onderzoek naar 3D-printing direct in edelmetaal is in volle gang, maar de resultaten zijn nog van een dusdanig lage kwaliteit ten opzichte van een met de hand opgebouwd sieraad, dat daar nog een lange weg te gaan is. Je werkt een 3D sieraad uit op de computer en dat kun je dan uitprinten, ofwel om het direct uit te werken tot een sieraad, ofwel om sneller het sieraad aan de klant te laten zien.” Ook biedt de 3D printer uitkomst voor ontwerpen die met de hand niet uitvoerbaar zijn. Bart de Kruijf vervolgt daarover: “Een bepaald ontwerp is niet per se technisch onuitvoerbaar met de hand, maar eerder qua tijd. Als er 1000 verbindingen ergens in zitten, dan kan dat met de hand, maar dan ben je daar een paar weken mee bezig en op de computer gaat het sneller. Met de computer kost het ook nog uren, maar het is wel makkelijker een dikte aan te passen of een verbinding te verplaatsen. Het is een ontwikkeling die het werk kan versnellen ten opzichte van het handwerk. Maar het zal het nooit vervangen. Er is nog een groot verschil in de kwaliteit. Om dezelfde kwaliteit te krijgen als met het handwerk, die balans, daar moeten we naar zoeken.”
  • Ook bieden 3D printers het voordeel dat het vrij eenvoudig is om producten te reproduceren. “Stel een leerbewerker ontwerpt bij zijn nieuw ontworpen tas een kunststof gesp en hoekstukken die 3D geprint kunnen worden. Als de tas vaker wordt gemaakt kunnen de gesp en hoekstukken met de 3D print techniek eenvoudig gereproduceerd worden. Dat maakt het seriematig produceren efficiënter. Bij ieder product opnieuw kan een vakman overwegen wat hij met traditionele technieken, en wat hij met digitale technieken, wil produceren. Digitale technieken kunnen ook bijdragen aan het efficiënt gebruiken van materialen. Er zijn stansmachines die heel precies en efficiënt een optimaal aantal patronen uit een huid leer snijden”- Dirk Roebroek (SintLucas).

 EEN CNC MACHINE

Computer numerical control (CNC) betreft de computergestuurde regeling van werktuigmachines die snel en nauwkeurig stukken moeten maken in metaal, kunststof of hout. Alf Kurstjens (Nederlandse Vakgroep Keramisten) legt het verschil uit tussen een CNC Machine en een 3D printer: Een 3D printer, daar gooi je bijvoorbeeld klei in en die poept dat uit op het platform en dan bouwt de printer iets op. CNC machine haalt daarentegen wat weg. Daar leg je een stuk klei of een blok gips in dan komt er een boor en die haalt materiaal weg om een bepaald model te krijgen. Het werkt meer als een beeldhouwer. Een ander verschil is dat de printer geen gips kan verwerken. Een CNC kan dat wel. Je kan rechtstreeks een gipsmodel maken. Het laten maken van mallen wordt minder, want die machine kan het, die neemt het vak van de modelleur over. Bovendien kunnen die machines ’s nachts doorwerken. Ze worden ook gebruikt in de metaalindustrie want je kunt er heel secuur instrumenten mee maken”.

DE OPKOMST VAN DIGITALE PIANO’S

Met de komst van digitale signaalverwerking en micro-elektronica zijn volledig elektronische piano uitvoeringen op de markt gekomen. Het aanbod van piano’s met elektronica is belangrijk geworden voor elk pianobedrijf om te overleven en omzet te halen. Het aanbod van piano’s met elektronica bestaat uit:

  1. De digitale piano:
    Een digitale piano heeft evenals een akoestische piano een klavier en lijkt daardoor op een gewone piano, maar is kleiner en compacter. Wat het klavier betreft is het verschil dat er geen snaren worden aangeslagen, maar een elektrisch circuit wordt geactiveerd. Kenmerkend voor een digitale piano is dat het mogelijkheden biedt om het volume te regelen, opnames te maken en dat er aansluiting is voor een hoofdtelefoon. De piano vraagt relatief weinig onderhoud, in tegenstelling tot een akoestische piano. Een digitale piano laat extra muzikale creativiteit toe: opnemen, andere geluiden, componeren en zelfs het aansluiten van een I-pad. De digitale piano verschilt zowel klankmatig als ook in het toetsgevoel (de aanslaggevoeligheid) nog sterk van dat van de akoestische piano. Dit heeft men bij de hybride digitale piano’s proberen te verbeteren door high-end luidsprekers, versterkers, en pianosamples. Maar ook door de toevoeging van het mechanische speelmechanisme van de traditionele piano of vleugel en een houten klankplaat. Echter, de akoestische piano geeft een ambachtelijk gevoel (het kloppen van de hamers op de snaren, het trillen van de snaren en de zangbodem) dat niet door een digitale piano, waar het geluid uit luidsprekers komt, is te evenaren.

Ook de pianist vertaalt wat hij wil horen, dat vertaalt hij in hoe hij iets aanslaat. Daar heeft hij dus heel veel invloed op. Een digitale piano of opnames van iemand die die klanken maakt liggen al vast. Daarin kan je niks veranderen. Bij een akoestisch instrument kun je juist de dingen die je wil laten horen veranderen door je aanslag’ – Arnold Duin (SBB).Resonanties” tussen de verschillende snaren worden slechts bij benadering weergegeven door een digitale piano. In de toekomst kan hier verandering in komen, door gebruik te maken van zogenaamde virtual modeling technologie .

Er worden tegenwoordig veel digitale piano’s verkocht. Vanuit de branche zijn er geen harde cijfers bekend, maar is de verwachting dat zeven op de tien verkochte instrumenten, digitale piano’s zijn. Dit wordt ook onderstreept door de experts. “Zo’n 20 jaar terug verkochten we 90 procent akoestisch en 10 procent digitaal. Dat is nu andersom. We verkopen 90 procent digitaal en 10 procent akoestisch. En van die 10 procent akoestisch is 80 procent silentAndré Olthof (Clavis Piano’s). De klant komt minder vaak in aanraking met een akoestische piano. Docenten zijn nu niet meer zoals voorheen aan muziekscholen verbonden, waar vaak een akoestische piano beschikbaar was. 

  1. Silent piano:
    Een
    silent piano is een hybride piano die de voordelen heeft van een traditionele- en een digitale piano. Het zijn volwaardige akoestische instrumenten uitgerust met elektronica om digitale klanken te produceren via de koptelefoon. Hierbij kan ook de akoestisch klank productie worden uitgeschakeld. Daardoor is een silent piano in een minder tolerante maatschappij zeer geschikt wanneer spelen niet altijd mogelijk is in verband met geluidsoverlast.

  2. TransAcoustic piano:
    De nieuwste ontwikkeling bij de silent piano’s is de toevoeging van een
    TransAcoustic systeem waarbij ook de zangbodem als ‘luidspreker’ wordt gebruikt om elektronisch opgewekte klanken te versterken. Het is mogelijk om muziek via bluetooth vanaf een smartphone af te laten spelen over de zangbodem van de piano om tegelijkertijd met een favoriete zanger mee te spelen. “De trans akoestische instrumenten hebben geen speaker in huis maar die laten de zangbodem als speaker fungeren. Voordeel daarvan is dat je eigenlijk een soort semi akoestisch geluid krijgt, want het digitale geluid maak je weer akoestisch door naar de zangbodem te brengen” – André Olthof (Clavis Piano’s).
  1. Zelfspelende piano:
    Er bestaan ook pianosystemen die zelf spelen. Dit kan worden gezien als de moderne en verbeterde versie van de pianola van begin 20e eeuw. Nu worden er echter geen rollen gebruikt maar digitale signalen waardoor o.a. samenspelen via internet mogelijk wordt.

“Er is zoveel veranderd: dat er beeldmateriaal bij het pianospel mogelijk is. Dat je muziek live op de piano of vleugel hoort spelen. Dat je op de iPad de artiest zelf tegelijkertijd kan afspelen en mee kan spelen. Dat de mogelijkheid bestaat om live welke pianist of zang dan ook te horen. Het wordt allemaal steeds uitgebreider”
– Jos Kiebert (Maene-Ypma piano’s). 

OVERIGE INNOVATIEVE PIANOTECHNIEKEN:

  • Stemsoftware: Het werk van een pianostemmer vraagt veel concentratie en aanslag op het gehoor en de oren. Stemsoftware is een goede ondersteuning, het stemmen hoeft dan niet meer álleen op het gehoor te geschieden. “Het is zoveel makkelijker met een stemapparaat want de vijfde piano die je doet op een dag, die gaat net zo goed als de eerste piano. Als je dat met oor doet, weet ik zeker dat die vijfde minder goed is dan de eerste piano. Je wordt gewoon moe. Een stemapparaat helpt je minder snel moe te worden, want een pianostemmer hoeft zich minder te concentreren op de verdeling” – André Olthof (Clavis Piano’s).
  • Precision Touch Design (PTD) is een innovatieve techniek, waarmee aanslag en klank van de vleugel geoptimaliseerd kunnen worden. PTD biedt een oplossing voor een te zware of te lichte aanslag en voor een ongelijkmatige touché. Wanneer mechaniekonderdelen zoals bijvoorbeeld hamerkoppen vervangen moeten worden kan met gebruikmaking van PTD het touché gehandhaafd òf juist verbeterd worden. Voor pianisten die vanwege fysieke belemmeringen een lichte aanslag prefereren biedt PTD een uitkomst.
  • Bepaald gereedschap: Het werk van een pianostemmer is een fysiek zwaar beroep door het trekken en duwen aan de vele stempennen. Met bepaald gereedschap kan het werk fysiek wat verlicht worden, door bijvoorbeeld een hamer die beter bij het werk past of een ander opzetstuk.

OUDE TECHNIEKEN SCHOENREPARATIE VERNIEUWD: INSPELEN OP HYPES
Voor de schoenmakers verandert er niet veel, de technieken blijven hetzelfde, hooguit veranderen de materialen waarmee wordt gewerkt. Qua materialen is er een groter aanbod aan rubbersoorten voor bijv. bergschoenen of sneakerschoenen. En het aanbod van reparatiematerialen is groter geworden. Qua machines waarmee er wordt gewerkt zijn volgens Hans Heine (Schoenservice Heine) maar kleine vernieuwingen. Er zijn wel speciale sneakerstikmachines, maar die werken volgens hetzelfde principe van de stikmachine van 100 jaar geleden met een kleine aanpassing. De ballonpers bestaat al jaren, maar voor de behoeften van deze tijd, is die nu meer in gebruik. Tegenwoordig is het opknappen van oude sneakers en het zomerwit maken van sneakers een hype. Daar spelen schoenmakers op in door met de stoommachine, zolen weer wit te maken. Er zijn bedrijfjes die zich hierin specialiseren.

VOORBEELDEN

Om de klant goede service te verlenen is het mogelijk om bijvoorbeeld een bericht te versturen als de schoenen klaar zijn. Maar daar wordt nog geen gebruik van gemaakt. Hans Heine (Schoenservice Heine) legt uit: “We hebben een kassasysteem dat werkt op telefoonnummer, daarmee zou je dan een bericht kunnen sturen als de schoenen klaar zijn, maar dat zit er nog niet in mede i.v.m. de wet op privacy. Het kan technisch gezien wel, maar tot hoever wil je gaan in je klantenservice? Als het voldoende is; wil je dan nog verder gaan? Je moet het geld verdienen met je arbeid. Als je te weinig klanten hebt, kun je dit er misschien bij gaan doen, maar de personeelskosten moeten wel betaalbaar zijn. Je moet dus keuzes maken. Als je je handen vol hebt aan reparaties, kun je die tijd niet besteden aan andere service.”

    Impact beroepsonderwijs

     VAARDIGHEDEN AANLEREN OM NIEUWE TECHNIEKEN EIGEN TE MAKEN

    In het onderwijs zijn de veranderingen bijna niet meer bij te houden. Het ontwikkelen van het zelflerend vermogen is als reactie op de snelle ontwikkelingen van groot belang. Karel Schermerhorn (Haarlemsche Zilversmederij) geeft aan: “Op Youtube heb je veel tutorials en dat heb je ook voor zilversmeden”.

    Wat betekent het voor het aanleren van de benodigde vaardigheden voor een student? Mede door de toepassing van nieuwe technologieën binnen ambachten neemt het belang van kennis en scholing sterk toe. Door digitalisering moeten studenten leren om veel meer werkzaamheden via de computer uit te voeren. Daarnaast zorgen de mogelijkheden van digitale technieken ervoor dat de grenzen tussen de traditionele vakgebieden vervagen. Een maatschoenmaker zou tegenwoordig, dankzij digitale technieken, kunnen overwegen om zelf leesten te leren maken als hij ze niet kan inkopen bij een leestenmaker. Het zou vroeger ondenkbaar zijn dat een maatschoenmaker zich op het terrein van een leestenmaker begeeft; en misschien denken sommige vakmensen er nog steeds zo over. Dit is misschien een extreem voorbeeld maar het illustreert wel duidelijk de ontwikkeling die gaande is. Daarom vinden opleidingen het belangrijk dat de studenten naast de traditionele vaktechnische-zaken, ook kennis dienen te nemen van digitale productietechnieken en ontwerptechnieken. Het aanleren van ontwerpen op de computer vraagt een andere benadering van de student dan iets al doende vormgeven en maken met de handen. Dirk Roebroek werkzaam bij SintLucas vertelt daarover: “Ontwerpen op de computer is virtueel ontwerpen, de ontwerper heeft het product en het materiaal niet fysiek in handen; via een toetsenbord komt een ontwerp tot leven. Meestal worden er ook fysieke proefmodellen gemaakt, maar niet alle studenten voelen zich prettig bij zo’n aanpak. Zij willen vooral fysiek met het materiaal aan de slag; “met de handen in de klei”. De opleidingen vinden het toch erg belangrijk om de studenten kennis te laten maken met digitale ontwerp- en productietechnieken. Sommige studenten moeten zich daar echt voor motiveren. Anderen worden er enorm door gestimuleerd en vinden het fantastisch. Die trekken zelf de kar en steken extra uren in tekenprogramma’s en maken veel uren in het lab om maar te zorgen dat hun product goed uit de printer komt.”

    Het werken met 3D printers is volgens Bart de Kruijf (Vakschool Schoonhoven ROC Zadkine) al goed opgenomen in het onderwijsprogramma van zilver- en goudsmeden. “De 3D printer is inmiddels in het curriculum ingebed en elke student krijgt daarmee te maken tijdens de opleiding. Het is ook als keuzedeel ontwikkeld, zodat studenten daar ook een stapje verder in kunnen”. Ook Bart de Kruijf ziet bij Vakschool Schoonhoven ROC Zadkine een tweedeling in studenten als het gaat om een voorkeur voor digitale technieken als voor handvaardigheden: “Als ik kijk naar de studenten, dan zou je een tweedeling kunnen zien tussen studenten die de nieuwe techniek omarmen en willen zoeken naar de mogelijkheden van digitale technieken van ontwerpen en produceren. En er zijn ook studenten die het liever met hun handen maken. Voor beide groepen is er plek. Het is op onze Vakschool zo dat onze studenten beide kanten leren omdat, zonder een gedegen kennis van handvaardigheden, het onmogelijk is om in CAD tot een goed ontwerp te komen. Vanuit school zien wij de 3D printer als een stuk gereedschap. Net als een zaag en een vijl. Dat is met de computer hetzelfde. En ik denk ook dat het verhoudingsgewijs evenveel tijd kost. Er zitten ontzettend veel uren in het leren zagen en ontzettend veel uren in het leren met de computer werken. En dat zijn dan digitale vaardigheden naast handvaardigheden. Maar die doen niet onder voor elkaar.”

    Om te werken met CAD programma’s is het nodig om digitaal te leren tekenen, dat geldt zowel voor het werken met een CNC machine of CAD programma. “Dat CAD programma, om die 3D ontwerpen te maken, die kun je voor 3D prints gebruiken maar ook voor CNC machines. Die werken met dezelfde programma’s. In beide gevallen heb je de vaardigheid nodig om die tekening te maken. Daarnaast moet je leren omgaan met de machines, die machines zijn niet feilloos en hebben instructies nodig” Alf Kurstjens (Nederlandse Vakgroep Keramisten).

    De benodigde vaardigheden om specifiek om te gaan met een CNC machine is het leren modelleren. “Dat modelleren, dus als jij een beeld maakt, gebeurt voor het grootste deel nu in je hoofd. Als ik met een draaischijf een vorm maak, dan moet ik wel bedenken hoe ik dat ga doen. En dat is niet anders dan als je het model op de computer maakt, het enige verschil is dat je een muis hebt en je klikt wat. Maar ook dan moet je bedenken: hoe ga je dat doen? Dus het is niet anders dan met die draaischijf. Alleen het maken ervan, dat is verder van jou vandaan, dat gaat straks met een machine
    – Alf
    Kurstjens (Nederlandse Vakgroep Keramisten).

    VEREISTE KENNIS EN VAARDIGHEDEN PIANO-TECHNICUS

    Voor de opleiding is het belangrijk om aan te geven dat de nieuwe pianotechnieken met elektronica bestaan en wat er allemaal in het aanbod van piano’s is veranderd. Ook is het van belang dat de opleiding aantrekkelijk is voor zij-instromers. ”De opleiding in zijn huidige vorm heeft zijn langste tijd gehad. Ik zie de opleiding liever op een andere manier ingevuld, meer praktijkgericht. Drie of vier dagen in de praktijk werken, één dag naar school. Dan kan meer aandacht besteed worden aan het vak zelf, en minder aan talen, rekenen of maatschappijleer (burgerschap). Het moet daarmee aantrekkelijker worden voor zij-instromers of zij-intreders” – Jos Kiebert (Maene-Ypma piano’s).

    Nu de verkoop en het gebruik van piano’s met elektronica toeneemt, moet een pianotechnicus daar ook over kunnen communiceren, repareren en onderhouden. De volgende kennis en vaardigheden zijn daarvoor belangrijk:

    • kennis hebben over de nieuwste ontwikkelingen en diepgaande kennis hebben van de verschillende type piano’s;
    • specifieke kennis hebben van silent piano’s: silent systeem opnieuw kunnen kalibreren en problemen kunnen oplossen;
    • de verschillen tussen de verschillende type piano’s goed aan de klant kunnen uitleggen;
    • mee kunnen denken over het best passende instrument voor de klant;
    • goede communicatie naar de klant over het belang van het onderhoud en de levensduur van een toestel;
    • voor een pianoverkoper: de mogelijkheden van het product kennen, herkennen en de klant dat kunnen vertellen. Nagaan welke mogelijkheden van een piano voor een klant belangrijk zijn;
    • meer kennis over elektronica om het te kunnen installeren en te onderhouden.

    Kennis van elektronica mag volgens experts worden uitgebreid, maar pianotechnici hoeven niet in staat te zijn om de elektronica te repareren mocht deze kapot zijn. “Als er iets aan de elektronica is van een ingebouwd systeem in een akoestische piano, dan moet je als pianotechnicus kunnen zien wat er aan de hand is. Het installeren en oplossen van problemen, dat zijn standaardbezigheden waar pianotechnici meer vanaf zouden moeten weten. Het is dus ook uitbreiden van de kennis. Dat mis ik nu in de opleiding en zie ik graag als toevoeging. Daarnaast zie ik steeds meer digitale piano’s met een piano of vleugel mechaniek, ook dit is een verbreding van het vak en opleiding” – Jos Kiebert (Maene-Ypma piano’s). Als de elektronica écht kapot is zijn elektrotechneuten nodig van de leverancier. Dat kan niet door een pianotechneut worden opgelost. André Olthof (Clavis Piano’s) legt daarover uit: “Yamaha heeft zijn servicenetwerk zodanig gecreëerd dat er vijf partijen zijn die aan de materialen kunnen komen voor de silent piano’s. Ook zijn er vijf partijen die volledig geïnstrueerd zijn om die instrumenten te repareren, dus al zou ik het willen dan kan het niet eens, het moet altijd via de servicecentra van Yamaha. Van alle toevoegingen van elektronica aan de piano’s, hoef je niet te verwachten dat dat ooit in de opleiding wordt opgenomen. Het vraagt vergaande kennis op hoger niveau: elektronica, dat betekent dat je kennis moet hebben van sensoren, glasvezels, EPROMS, geheugens, processoren. Dat is een heel andere discipline.”

    INVESTERINGEN EN SAMENWERKING NODIG

    Het is niet voor iedereen mogelijk om de investeringen te doen die nodig zijn om de nieuwe technieken in huis te halen. Uit gesprekken blijkt dat kleinere bedrijven meer genoodzaakt zijn om samen te werken, om van elkaars specialisaties en apparatuur gebruik te maken. “Ik heb hier geen laser, dat is veel te duur voor mij alleen om in te investeren, maar ik weet wel bij wie ik moet zijn als ik dat nodig heb” – Karel Schermerhorn (Haarlemsche Zilversmederij). 

    Ook bij scholen ontbreekt het vaak aan budgetten om de investeringen mogelijk te maken om de benodigde innovaties in huis te halen. Echter elke student is erbij gebaat dat ze kennis nemen van innovatietechnieken. Als het voor een school onmogelijk is om de software in huis te halen dan is een goede samenwerking met bedrijven en de keuze voor een stageplek extra belangrijk. Je bent als stagiair bevoorrecht als je bij een bedrijf stage kan lopen dat wel die laser, 3D printer of CAD-CAM in huis heeft en daar opdrachten mee uitvoert. 

    Fieldlabs zijn praktijkomgevingen waarin bedrijven en kennisinstellingen doelgericht oplossingen ontwikkelen, testen en implementeren alsmede een omgeving waarin mensen deze oplossingen leren toe te passen. In heel het land zijn inmiddels ruim 30 fieldlabs actief. De ROC’s in Rotterdam, Amsterdam, Noord-Nederland, Twente of Eindhoven grijpen de kans om hun leerlingen met de nieuwste technologieën te laten werken en ze te laten samenwerken met ervaren vaklieden (Bakker, 2018).

    INHOUDSOPGAVE TRENDS CREATIEF VAKMANSCHAP