Verharding versus vermenselijking

4. De veranderende maatschappij

De toenemende angst voor veiligheidsrisico’s leidt tot meer maatregelen en strengere eisen op het gebied van veiligheid. Tegelijkertijd is er sprake van een substantiële en complexe dreiging en een toename van criminaliteit, zoals ondermijning. Als gevolg van de aanhoudende dreiging zijn burgers alerter geworden op verdachte situaties. Ze voelen zich ook meer verantwoordelijk om een bijdrage te leveren aan het gemeenschappelijk gevoel van veiligheid en het terugdringen van ondermijning. De afgelopen decennia zijn burgers en private partijen een steeds actievere rol gaan spelen binnen het veiligheidsdomein.

TEGENSTELLINGEN LEIDEN TOT SPANNING

Tegenstellingen tussen groepen in de maatschappij worden scherper, vooral als het gaat om verschillen in etniciteit, maar ook tussen arm en rijk en tussen laagopgeleiden zonder werk en hoogopgeleiden met werk ontstaat een kloof. Een vergaand gevolg van deze tegenstellingen is de sociale uitsluiting van groepen. In combinatie met de toenemende individualisering leiden de verscherpte tegenstellingen tot een afname van solidariteit en tolerantie ten opzichte van de ander. Dit kan leiden tot spanningen en onrust in de maatschappij, en daarmee tot een groter gevoel van onveiligheid. Al behoort Nederland tot de veiligste landen ter wereld en nemen de geregistreerde criminaliteitscijfers al jaren af, toch staat veiligheid bovenaan het lijstje van onderwerpen waar Nederlanders zich zorgen over maken. Burgers eisen dan ook dat er alles aan gedaan wordt om veiligheidsrisico’s te voorkomen en te verkleinen. De toenemende angst voor veiligheidsrisico’s leidt tot meer maatregelen en strengere eisen op het gebied van veiligheid. Tegelijkertijd is er sprake van een substantiële en complexe dreiging. Terroristische en jihadistische dreiging bestaan al sinds langere tijd, maar recent is er sprake van een verhoogde dreiging door nieuwe aanslagen in Westerse landen (TNO1).

Om tijdig te anticiperen op spanning en onrust in de maatschappij is het essentieel om te weten wat er speelt in de samenleving, want dan pas kan je goed aansluiten en de veiligheid bieden. “Je moet als (wijk-)agent weten wat er speelt in een wijk, wie er wonen en welke taken er liggen voor de politie. Dat je weet vanuit een goede informatiepositie wanneer situaties dreigen te escaleren. Als (wijk-)agent moet je weten wie de mensen zijn die je kan benaderen om ervoor te zorgen dat het rustiger en veiliger wordt. Dat vraagt van een (wijk-)agent dat hij/zij omgevingssensitief is en dat hij/zij verbinding kan maken met een grote verscheidenheid aan mensen en belangengroepen. In de opleiding om politieagent te worden, is daarom ook veel aandacht voor moraliteit, divers vakmanschap en gedrag en communicatievaardigheden.”
– Pauline van Panhuis, Politieacademie

ONDERMIJNING

Ondermijning is de beleidsterm voor georganiseerde misdaad, waarbij de legale wereld wordt aangetast. Het gaat om misdaad zonder direct slachtofferschap (hennepteelt, outlaw motorgangs, witwaspraktijken en synthetische drugs). Vaak wordt de omgeving er zelfs financieel beter van. Er is sprake van vermenging tussen de legale en illegale activiteiten. Het gaat om ondermijning van de economie, maar ook van het gezag en de rechtsstaat. De aanpak via strafrechtelijke weg is moeizaam en niet altijd succesvol. Veel aandacht gaat uit naar manieren om barrières tegen ondermijning op te werpen, waarbij de samenwerking met zowel publieke als private partijen wordt gezocht (Nederlandse Veiligheidsbranche).

Voor het aanpakken van ondermijning is een integrale aanpak nodig met de gemeente, de douane en de politie. De samenwerking tussen deze partijen is belangrijk. Bij de politieacademie wordt aandacht besteed aan ondermijning door de studenten bewust te maken van hetgeen ze kunnen zien op straat.

We noemen dat signaleren en adviseren: we maken ze bewust van wat ze kunnen zien op straat en van wat ze er vervolgens mee kunnen doen. En dat gaat op basis van wat voel je daar nou bij, wat voor gevoel krijg je bij zo’n pand? Burgers kunnen ook meldingen doen als iets gevoelsmatig niet in orde is. We leren ze wat ze kunnen doen met die meldingen en wat we kunnen doen om die ondermijnende activiteiten te stoppen.
– Jean Paul Jager, Politieacademie

BURGERPARTICIPATIE

Toch is er ook sprake van vermenselijking van de maatschappij. Als gevolg van de aanhoudende dreiging van een terroristische aanslag zijn burgers alerter geworden op verdachte situaties, zowel in het dagelijks leven als bij evenementen waarbij sprake is van een grote mensenmassa (de Politie). Burgers zijn niet alleen alerter, ze voelen zich ook meer verantwoordelijk om een bijdrage te leveren aan het gemeenschappelijk gevoel van veiligheid. En ze willen gebruik maken van technologische ontwikkelingen die voor henzelf het gevoel van veiligheid vergroten.

De afgelopen decennia zijn burgers en private partijen een steeds actievere rol gaan spelen binnen het veiligheidsdomein. Burgerparticipatie ontwikkelt zich snel op het vlak van veiligheid. De leidende rol van de overheid op het gebied van veiligheid verandert steeds meer in een faciliterende rol. Burgers, bedrijven en instellingen zijn daarmee steeds vaker coproducenten van veiligheid. Ten aanzien van de fysieke veiligheid is een algemene trend de toegenomen preventiebereidheid, kwaliteit en financiële investering in criminaliteitspreventie door burgers en bedrijfsleven. De private beveiligingsindustrie speelt hierbij een belangrijke rol. Zo is het aantal werknemers in de private beveiligingsbranche sterk toegenomen de afgelopen jaren (de Politie).

Ook de technologische ontwikkelingen spelen een belangrijke rol bij de toegenomen beveiliging en preventie. Smartphones, auto’s en ook fietsen worden vaker uitgerust met een GPS-tracker, waardoor deze na een diefstal snel kunnen worden teruggevonden. Ook kunnen smartphones, tablets en laptops van afstand worden geblokkeerd na een diefstal zodat deze onverkoopbaar worden. Verder maken bewoners en ondernemers vaker gebruik van particuliere beveiligingscamera’s. Naast de toegenomen beveiliging van de eigen goederen zijn er ook steeds meer initiatieven waarbij burgers ondersteunen bij de kerntaak van de politie. Dit geldt zowel voor het houden van toezicht (middels buurtwachten of WhatsApp groepen) als voor de opsporing (burgernet, websites als boeven.nl en Facebookpagina’s). Dankzij filmpjes van burgers worden daders nu sneller gelokaliseerd en vaker direct na het delict aangehouden (de Politie en Securitas2).

AGRESSIE IN DE MAATSCHAPPIJ

In de evenementensector heeft men veel te maken met agressie en geweld. Signalen uit de sector zelf wijzen uit dat de mate van agressie en geweld steeds heftiger wordt, maar dit wordt ook ondersteund door het onderzoek van de Inspectie SZW naar psychosociale arbeidsbelasting binnen de beveiliging. Werkgevers, werknemers en opdrachtgevers moeten hun protocollen en aanpak op orde hebben, maar het gaat hier ook om een maatschappelijk groeiend probleem waar ook andere sectoren (politie, ambulance, brandweer, ziekenhuis) mee worden geconfronteerd. Een maatschappelijke verandering is noodzakelijk (Nederlandse Veiligheidsbranche).

Impact beroepsonderwijs

ADAPTIEF VERMOGEN NODIG

De context waarin de politie haar taken verricht is zodanig complex en maatschappelijk gevoelig, dat zij een professioneel optreden vraagt. Het vraagt maatschappelijke verantwoordelijkheid, inlevingsvermogen, overzicht, sociaal-communicatieve vaardigheid en (gezien de snelle veranderingen in de samenleving) een onderzoekende houding en de wil en het vermogen zich aan te passen aan de steeds wisselende context (Politie onderwijsraad). Dit geldt ook voor andere beroepen in het veiligheidsdomein.

DIVERSITEIT IN WERKNEMERSBESTAND

De samenleving ontwikkelt zich in een hoog tempo naar een diverse samenstelling. Dat is van impact op hoe werknemers in het veiligheidsdomein leren om verbinding te maken met de samenleving en op de samenstelling van het werknemersbestand. Diversiteit in het werknemersbestand is nodig om binding te krijgen met de samenleving. Dat betekent dat het nodig is om studenten met diverse achtergronden aan te trekken voor de veiligheidssector.

Pauline van Panhuis, politieacademie

Een belangrijke ontwikkeling is wat wij noemen ‘divers vakmanschap’. Om de aansluiting met de samenleving te hebben heb je mensen nodig die verbinding maken. Dat vraagt van de politie eigenlijk twee dingen. Ten eerste dat je goed contact onderhoudt met de samenleving; dat je weet wat er speelt en daar op aansluit. Het tweede is dat de politieorganisatie inzet op een inclusieve werkcultuur. Bij de politieacademie hebben we in opleidingen volop aandacht voor hoe je als politieagent omgaat met veranderingen in de maatschappij.

 “In Amsterdam zijn zoveel talen en zoveel mensen, dan is het wel fijn als je ook mensen van die cultuur hebt om die cultuur ook te begrijpen. Laatst tijdens een schietincident was één jongen van Surinaamse afkomst erbij en de omstanders van Surinaamse afkomst zochten meteen binding met hem. Mensen zijn dan sneller bereid om hun verhaal te doen. Een afspiegeling van de maatschappij, dat is wel belangrijk voor onze organisatie. Om grip te hebben op wat er speelt, zijn werknemers nodig met een achtergrond in die verschillende bevolkingsgroepen. Maar dat is een grote uitdaging voor ons, want 80 procent heeft geen diversiteitsachtergrond. We hopen dat dat minder wordt nu steeds meer mensen met verschillende achtergronden gaan solliciteren.”
– Jean Paul Jager, Politieacademie

INHOUDSOPGAVE SECTORALE TRENDS VEILIGHEID