Vergrijzing en ontgroening

1. Demografische ontwikkelingen

Bij demografische factoren gaat het om de kenmerken en invloed van ontwikkelingen van de bevolking, zoals aantal inwoners, leeftijd en inkomen.

BEVOLKING

Nederland telt zo’n 17,3 miljoen inwoners. Dit aantal groeit de komende jaren nog verder, wel wordt verwacht dat het tempo van deze groei zal afnemen ten opzichte van de afgelopen jaren. Naar verwachting zijn er in 2030 17,9 miljoen Nederlanders. Vooral in de Randstad is een sterke bevolkingsgroei te zien. De bevolking van de vier grote steden en middelgrote gemeenten zal de komende decennia naar verwachting sterk blijven groeien, krimp zal bestaan in kleinere gemeenten (CBS1, PBL1). Nederland telt in de toekomst meer ouderen en meer personen met een migratieachtergrond. In het tweede kwartaal van 2018 telde Nederland 12,9 miljoen personen van 15 tot 75 jaar (potentiële beroepsbevolking) (CBS2).

VERGRIJZING EN ONTGROENING

In de bevolkingssamenstelling is sprake van ontgroening en vergrijzing. Enerzijds neemt het aantal jongeren de komende jaren licht af. Anderzijds neemt het aantal ouderen toe en leven we gemiddeld steeds langer. Nederland krijgt zelfs te maken met een ‘dubbele vergrijzing’: binnen de groep 65-plussers neemt vooral het aandeel 80-plussers sterk toe.

MIGRATIE

De komende decennia groeit de bevolking met name vanwege migratie. In 2017 had 23 procent van de bevolking een westerse of niet-westerse migratieachtergrond, in 2030 zal dat naar verwachting 27 procent zijn (CBS1).
In 2050 is dat naar verwachting 29 procent. De vier grote groepen niet-westerse immigranten (oorspronkelijk van Turkse, Marokkaanse, Surinaamse en Antilliaanse/Arubaanse afkomst) nemen de komende jaren een relatief bescheiden plaats in door de groei van nieuwe groepen niet-westerse immigranten. Daarnaast zal migratie binnen Europa grote groepen nieuwe Nederlanders van westerse afkomst brengen (Sectorinstituut Openbare Bibliotheken1).

VERDUNNING

Het aantal gezinnen en jonge huishoudens zal vrijwel overal afnemen. Het aantal eenpersoonshuishoudens neemt toe: mensen gaan later samenwonen of helemaal niet meer. Vrouwen krijgen op latere leeftijd kinderen en krijgen er ook minder dan in het verleden. Meer mensen gaan scheiden en gaan weer alleen wonen (Sectorinstituut Openbare Bibliotheken1).

DEELNAME MBO

In schooljaar 2018-2019 volgen ruim 496.000 studenten een mbo-opleiding binnen het bekostigd onderwijs. Naar verwachting zal het aantal mbo-deelnemers tot en met 2020 ongeveer op hetzelfde peil blijven, maar na 2020 volgt een daling als gevolg van de bevolkingsontwikkeling (OCW). Binnen het particulier onderwijs gaat het om ruim 32.700 mbo-studenten in schooljaar 2017-2018.

Zakelijke dienstverlening en Veiligheid

Hieronder geven we een beschrijving van de sectorspecifieke demografische ontwikkelingen voor Zakelijke dienstverlening en Veiligheid. We beschrijven eerst de relevante ontwikkelingen voor het segment Zakelijke dienstverlening. Daarna volgt de beschrijving voor het segment Veiligheid.

 ZAKELIJKE DIENSTVERLENING

Samenstelling beroepsgroep
Financiële diensten, Office en Juridisch
De functies in het verlengde van de opleidingen binnen de richtingen Financiële diensten, Office en Juridisch vallen binnen de beroepsgroep bedrijfseconomische en administratieve beroepen. Binnen de bedrijfseconomische en administratieve beroepen is de gemiddelde leeftijd 43,2 jaar. Het aandeel jongeren (15-29) is met 18 procent lager dan gemiddeld (26%), en het aandeel ouderen (55-74) met 21 procent ongeveer gelijk aan het gemiddelde (19%). Het aandeel vrouwen is met 54 procent hoger dan gemiddeld (46%). Het aandeel niet-westerse allochtonen wijkt met 9 procent nauwelijks af van het gemiddelde (10%) (ROA1).

De daling van de werkgelegenheid bij bibliotheken stabiliseert. Tegelijkertijd neemt de uitstroom door de vergrijzing de komende jaren toe. Bijna de helft van het personeel in de branche openbare bibliotheken is 55 jaar of ouder. Dit betekent een substantiële uitstroom in de komende 10 tot 12 jaar. Om de verwachte vervangingsvraag op te vangen, is het belangrijk jonge medewerkers te werven en te behouden (Bibliotheekwerk).

Door de vergrijzing neemt de vraag toe naar specifieke juridische dienstverlening zoals bewindsvoering, wilsverklaringen, diensten in kader van zorgbehoeftes. De vraag naar juridische dienstverlening in ons land wordt complexer door de toename van burgers die afkomstig zijn uit andere juridische stelsels, de toename van gemengde en samengestelde gezinnen en complexe samenlevingsvormen (Ministerie van Veiligheid en Justitie).

Deelname mbo

Door de demografische krimp, maar ook door de afname van het deelnamepercentage leerlingen op het vmbo daalt de komende jaren het aantal leerlingen dat een beroepsopleiding volgt.

Het aantal studenten binnen Zakelijke dienstverlening en Veiligheid (bekostigd onderwijs) schommelt de laatste jaren rond de 53.500. De aantallen binnen Financiële diensten en Office dalen, die binnen Juridisch stijgen (DUO).

In schooljaar 2018-2019 volgen 40.872 studenten een opleiding binnen het segment Zakelijke dienstverlening. Dat is een daling van 15 procent ten opzichte van schooljaar 2014-2015. 97 Procent van de studenten volgt een bol-opleiding. Binnen het particulier onderwijs gaat het binnen dit segment om 3.307 mbo-studenten in schooljaar 2017-2018.

Financiële diensten
In schooljaar 2018-2019 volgen 12.222 studenten een opleiding binnen de richting Financiële diensten. Dat is een daling van 16 procent ten opzichte van schooljaar 2014-2015. Binnen het particulier onderwijs gaat het om 876 mbo-studenten in 2017-2018. De meeste van hen volgen de opleiding Bedrijfsadministrateur.

Office
In schooljaar 2018-2019 volgen 19.872 studenten een opleiding binnen de richting Office. Dat is een daling van 10 procent ten opzichte van schooljaar 2014-2015. Binnen het particulier onderwijs gaat het om 1.799 mbo-studenten in 2017-2018. De meeste van hen volgen de opleiding Management assistant.

Juridisch
In schooljaar 2018-2019 volgen 8.778 studenten een opleiding binnen de richting Juridisch. Dat is een stijging van 11 procent ten opzichte van schooljaar 2014-2015. Binnen het particulier onderwijs gaat het om 632 mbo-studenten in 2017-2018. De meeste van hen volgen de opleiding Juridisch-administratief dienstverlener.   

 VEILIGHEID

Samenstelling beroepsgroep
Voor het segment Veiligheid zijn de beroepsgroepen beveiligingspersoneel en militaire beroepen relevant, die het ROA onderscheidt (ROA1).

Binnen de beroepsgroep beveiligingspersoneel is de gemiddelde leeftijd 42,8 jaar. Het aandeel jongeren is met 24 procent iets lager dan gemiddeld, en het aandeel ouderen is met 25 procent hoger dan gemiddeld. Het aandeel vrouwen is met 21 procent veel lager en het aandeel niet-westerse allochtonen met 20 procent veel hoger dan gemiddeld. Binnen de beroepsgroep militaire beroepen is de gemiddelde leeftijd 33,9 jaar. Het aandeel jongeren is met 44 procent veel hoger dan gemiddeld, en het aandeel ouderen met vijf procent veel lager dan gemiddeld. Het aandeel vrouwen is met tien procent veel lager en het aandeel niet-westerse allochtonen met acht procent ongeveer gelijk aan het gemiddelde (ROA1).

Deelname mbo
In schooljaar 2018-2019 volgen 12.635 studenten een opleiding binnen de richting Orde en veiligheid. Dat is een stijging van acht procent ten opzichte van schooljaar 2014-2015. 90 Procent van de studenten volgt een bol-opleiding. Binnen het particulier onderwijs gaat het om 4.439 mbo’ers (schooljaar 2017-2018). Veruit de meeste van hen volgen de opleiding Beveiliger (3.973).

DESTEP INHOUDSOPGAVE