Vergrijzing en ontgroening

1. Demografische ontwikkelingen

Bij demografische factoren gaat het om de kenmerken en invloed van ontwikkelingen van de bevolking, zoals aantal inwoners, leeftijd en inkomen.

BEVOLKING

Nederland telt zo’n 17,3 miljoen inwoners. Dit aantal groeit de komende jaren nog verder, wel wordt verwacht dat het tempo van deze groei zal afnemen ten opzichte van de afgelopen jaren. Naar verwachting zijn er in 2030 17,9 miljoen Nederlanders. Vooral in de Randstad is een sterke bevolkingsgroei te zien. De bevolking van de vier grote steden en middelgrote gemeenten zal de komende decennia naar verwachting sterk blijven groeien, krimp zal bestaan in kleinere gemeenten (CBS1, PBL1). Nederland telt in de toekomst meer ouderen en meer personen met een migratieachtergrond. In het tweede kwartaal van 2018 telde Nederland 12,9 miljoen personen van 15 tot 75 jaar (potentiële beroepsbevolking) (CBS2).

MIGRATIE

De komende decennia groeit de bevolking met name vanwege migratie. In 2017 had 23 procent van de bevolking een westerse of niet-westerse migratieachtergrond, in 2030 zal dat naar verwachting 27 procent zijn (CBS1).

VERGRIJZING EN ONTGROENING

In de bevolkingssamenstelling is sprake van ontgroening en vergrijzing. Enerzijds neemt het aantal jongeren de komende jaren licht af. Anderzijds neemt het aantal ouderen toe en leven we gemiddeld steeds langer. Nederland krijgt zelfs te maken met een ‘dubbele vergrijzing’: binnen de groep 65-plussers neemt vooral het aandeel 80-plussers sterk toe.

In 2050 is dat naar verwachting 29 procent. De vier grote groepen niet-westerse immigranten (oorspronkelijk van Turkse, Marokkaanse, Surinaamse en Antilliaanse/Arubaanse afkomst) nemen de komende jaren een relatief bescheiden plaats in door de groei van nieuwe groepen niet-westerse immigranten. Daarnaast zal migratie binnen Europa grote groepen nieuwe Nederlanders van westerse afkomst brengen (Sectorinstituut Openbare Bibliotheken1).

VERDUNNING

Het aantal gezinnen en jonge huishoudens zal vrijwel overal afnemen. Het aantal eenpersoonshuishoudens neemt toe: mensen gaan later samenwonen of helemaal niet meer. Vrouwen krijgen op latere leeftijd kinderen en krijgen er ook minder dan in het verleden. Meer mensen gaan scheiden en gaan weer alleen wonen (Sectorinstituut Openbare Bibliotheken1).

DEELNAME MBO

In schooljaar 2018-2019 volgen ruim 496.000 studenten een mbo-opleiding binnen het bekostigd onderwijs. Naar verwachting zal het aantal mbo-deelnemers tot en met 2020 ongeveer op hetzelfde peil blijven, maar na 2020 volgt een daling als gevolg van de bevolkingsontwikkeling (OCW). Binnen het particulier onderwijs gaat het om ruim 32.700 mbo-studenten in schooljaar 2017-2018.

ZORG, WELZIJN EN SPORT

Hieronder geven we een beschrijving van de sectorspecifieke demografische ontwikkelingen voor Zorg, welzijn en sport.

ZORG, WELZIJN EN ASSISTERENDE GEZONDHEIDSZORG

Ontgroening en toenemende vergrijzing van personeel zijn belangrijke factoren in de krapte op de arbeidsmarkt in de segmenten Zorg en welzijn en assisterende gezondheidszorg.

De leeftijdsopbouw van de beroepsbevolking werkzaam in zorg- en welzijnsberoepen, wijkt af van die van de totale beroepsbevolking. Het aandeel 25-45-jarigen is groter dan gemiddeld, het aandeel onder de 25 jaar is kleiner. Het aandeel 55-plussers is de afgelopen 10 jaar sterk toegenomen. In 2008 bedroeg het aandeel 55-plussers in zorg- en welzijnsberoepen nog 14 procent; in 2018 is dit aandeel toegenomen naar 21 procent (CBS1). Door de hoge gemiddelde leeftijd van het personeel in de zorg zal de uitstroom naar pensioen aanzienlijk zijn. Het aandeel vrouwen is met 80 procent aanzienlijk hoger dan gemiddeld (47 procent). Het aandeel niet-westerse allochtonen werkzaam in de gezondheids- en welzijnszorg (2014) wijkt met 8 procent nauwelijks af van het gemiddelde (negen procent) (CBS1).

Naast vergrijzing van het personeelsbestand wordt ook de doelgroep ouder. De zogenaamde ‘grijze druk’ ofwel het aantal personen van 65 jaar en ouder ten opzichte van het aantal personen van 20 tot 65 jaar is in 2015 bijna 30 procent; een procent hoger dan in 2014 (CBS2). De gemiddelde levensverwachting stijgt nog steeds. Demografische ontwikkelingen spelen een rol bij de toename en het complexer worden van de zorgvraag. Zo hebben oudere patiënten vaak meerdere aandoeningen en een groter aantal betrokken specialismen. De zorgbehoefte wordt zwaarder doordat mensen ouder worden, langer thuis wonen en vaker alleenstaand zijn (UWV1).

SPORT EN BEWEGEN

Vanwege de diversiteit aan branches en beroepen die tot de sector Sport en bewegen gerekend kunnen worden is er geen geaggregeerde informatie over de samenstelling van de beroepsbevolking gevonden.

De doelgroep voor beroepsbeoefenaren in Sport en bewegen verandert. Veranderingen in de bevolkingssamenstelling zijn van invloed op de sportdeelname, maar ook op het vrijwilligerswerk of op het beweeggedrag. De trend voor de komende jaren is een toename in het aandeel ouderen, eenpersoonshuishoudens en migranten (SCP/RIVM1).

UITERLIJKE VERZORGING

In de schoonheidsspecialistenbranche is verreweg de meerderheid van de werkzame personen vrouw: in 2011 is dit 96 procent. Van de werkzame personen is 32 procent tussen de 35 en 44 jaar oud. Een kwart van de werkzame personen is tussen de 25 en 34 jaar oud. In deze branche heeft 63 procent van de werkzame personen een opleiding gehad op mbo-niveau 2 of 3, 14 procent op mbo-niveau 4.

Ook in de pedicurebranche zijn vrijwel alleen vrouwen werkzaam, in 2012 is dit 97 procent. Het grootste aandeel van de werkzame personen heeft een leeftijd tussen de 45 en 54 jaar (40 procent). Van de werkzame personen is 22 procent tussen de 55 en 64 jaar oud.

De gemiddelde leeftijd van werkzame personen in de pedicurebranche ligt daarmee hoger dan in de schoonheidsspecialistenbranche. In de pedicurebranche heeft 54 procent van de werkzame personen een opleiding gehad op mbo-niveau 2 of 3, 12 procent op mbo-niveau 4 (KOC1).

De instroom van studenten vanuit het voortgezet onderwijs in de mbo-opleidingen krimpt (of zal gaan krimpen). Het aantal zij-instromers betreft voornamelijk oudere studenten (MBO Raad BTG VGG 1).

De branche uiterlijke verzorging ondervindt net als de branches zorg en welzijn de gevolgen van ontgroening en vergrijzing. Er komt meer werk voor schoonheidsspecialisten en (medisch) pedicures in de ouderenzorg. Er treedt regionale differentiatie op qua vraag en behoefte (MBO Raad BTG VGG 1). Daarnaast zorgt een verdere diversiteit aan klanten voor verbreding van de dienstverlening of juist specialisatie (bv. behandelen van donkere of Aziatische huid). Mannen worden een steeds belangrijkere doelgroep voor de branche.

DEELNAME MBO

ZORG EN WELZIJN EN ASSISTERENDE GEZONDHEIDSZORG

In schooljaar 2018-19 volgen ruim 126.000 studenten een mbo-opleiding binnen het bekostigd onderwijs in de richting zorg, welzijn of assisterende gezondheidszorg. Ongeveer 82.000 studenten volgen een zorgopleiding, bijna 35.000 een welzijnsopleiding en ruim 9.500 een opleiding tot assisterende in de gezondheidszorg. Het totaal aantal studenten binnen Zorg, welzijn en de assisterende gezondheidszorg is na een afname tot 2016-17 toegenomen met acht procent (DUO). Naast studenten aan het bekostigd onderwijs volgen bijna 17.000 studenten een studie bij een particuliere onderwijsinstelling (NRTO). Het aantal bbl-studenten is in de afgelopen twee jaar met acht procentpunten toegenomen tot 27 procent in 2018-19, 73 procent van de studenten volgt een bol-opleiding. 19 procent van de studenten is 27 jaar of ouder, in 2016-17 was dit nog 15 procent. Het overgrote deel van de studenten is vrouw (91 procent). Het aantal mannelijke studenten is de afgelopen twee jaar met 2 procentpunten toegenomen tot negen procent.

SPORT EN BEWEGEN

In schooljaar 2018-19 volgen ongeveer 20.000 studenten een opleiding in de richting sport en bewegen. Na een gestage toename tot vorig jaar is het aantal studenten het laatste schooljaar licht afgenomen (één procent). Vrijwel alle studenten volgen hun opleiding aan de bol-leerweg (afgerond 100 procent) en zijn jonger dan 23 jaar (98 procent). Het merendeel van de studenten sport en bewegen is man (71 procent).

 UITERLIJKE VERZORGING

In schooljaar 2018-19 volgen ongeveer 5.200 studenten een opleiding binnen de richting uiterlijke verzorging. Dit aantal is de afgelopen jaren min of meer stabiel. Het overgrote deel volgt een opleiding tot (allround) schoonheidsspecialist. Vrijwel alle studenten volgen een bol-opleiding (afgerond 100 procent), zijn vrouw (afgerond 100 procent) en zijn jonger dan 23 jaar (95 procent).

DESTEP INHOUDSOPGAVE