De robot als je collega

7. Robotisering

Van 3D-geprinte protheses en organen tot robotchirurgie, technologie heeft veel potentieel in de gezondheidszorg. In de toekomst zijn er niet genoeg mensen om goede zorg te leveren, o.a. door vergrijzing, daarnaast zullen de zorgkosten alleen maar stijgen. Dat is niet alleen voor de ouderen een slecht vooruitzicht, ook voor zorgverleners zal de druk alleen nog maar groter worden. Digitale technologie en innovatie kan de kwaliteit van de zorg en welzijn doen stijgen en tegelijk de kosten beperken. Daarom wordt e-health op steeds grotere schaal toegepast.

 MEER ONDERSTEUNING VOOR HET PERSONEEL

Het meest in het oog springende voorbeeld daarvan is robotisering. Robots als Zora, Alice, Karo en KASPAR kunnen worden ingezet bij dementie, eenzaamheid en stimuleren van beweging. Ook kunnen met robots lastige operaties steeds beter en nauwkeuriger worden uitgevoerd en met tele-chirurgie kunnen chirurgen op afstand een operatierobot bedienen. Verder bestaat er al een ruime tijd in apotheken robots die helpen bij het sorteren van medicijnen en het uitpakken van grootverpakkingen. In Japan moet in 2020 zelfs 80 procent van de ouderen verzorgd worden door een robot (Rathenau Instituut3).

“In de ouderenzorg heb je robots. Ik denk dat het een vlucht gaat nemen. Hetzelfde is met terugpratende robots. Dat zijn ontwikkelingen waarvan ik denk die gaan doorzetten. Ook in ziekenhuizen gaat er de komende tien jaren enorm veel gebeuren op dit gebied. Dat zie je nu nog niet zo goed terug, want de zorg is redelijk conservatief, terwijl je geleidelijk als heel wat veranderingen ziet
– Marco Borsboom, FNV

Er bestaan verschillende soort robots die het werk kunnen verlichten. Zo heb je robots die maaltijden voorbereiden, beddengoed verschonen, data monitoren en robots die fysiek ondersteunen (Broadbent).

Een andere type robots valt onder domotica. Dit zijn woningautomatiseringssystemen die veelal geïntegreerd zijn met elkaar. Denk hierbij aan personenalarmering, beeldtelefonie en het automatisch openen en sluiten van gordijnen. Autonome monitoring is de derde vorm van robotisering. Het gaat hierbij om sensoren die patronen van bewegen en handelen kunnen herkennen en helpen bij alarmering. Sensortechnologie kan ervoor zorgen dat dementerende bijvoorbeeld langer thuis kunnen wonen. Daarnaast zijn er ook robots die meer sociale ondersteuning bieden. Deze robots worden bijvoorbeeld ingezet bij revalidatie of zorg bij dementerende patiënten. Deze robots kunnen ook herinneringen geven aan ouderen om bepaalde fysieke oefeningen te doen. Voorbeeld hiervan is knuffelzeehond Paro. Paro wordt met succes gebruikt voor dementerenden in verpleeg- en verzorgingstehuizen. De zachte baby-zeehond kan horen en stemmen herkennen. Ook reageert hij op aanrakingen. Paro wordt ingezet om het functioneren en de kwaliteit van leven van ouderen met dementie te verbeteren. Op een speelse manier kunnen zintuigelijke en interactieve oefeningen worden gedaan. Paro vrolijkt mensen op, stimuleert de communicatie en heeft een kalmerend effect. Dit type robot kan er daarnaast voor zorgen dat de kloof tussen patiënten en artsen verkleind en maakt bijvoorbeeld consult op afstand mogelijk (Roboticare).  

Een ander leuk voorbeeld van een robot die al in de praktijk gebruikt wordt is de Xenex robot. De Xenex robot desinfecteert bijvoorbeeld kamers moeiteloos binnen 5 minuten. In San Antonio wordt Xenex robot momenteel gebruikt, en resultaten zijn veel belovend. 

In Nederland worden robots gebruikt om bijvoorbeeld bedden te verschonen.  Het Rotterdamse Erasmus Medisch Centrum gebruikt sinds eind 2015 bijvoorbeeld robots van IMS Innovations.  Verpleegkundigen zijn over het algemeen veel tijd kwijt om spullen op te halen en te brengen. Ook thuiszorg bij de patiënten vraagt om veel investering van inspanning en geld. Diverse robots kunnen dergelijke werkzaamheden op zich nemen. Bijvoorbeeld de robot ‘Aethon TUG’, ‘RIBA II’, ‘Rose-robot’ of de Nederlandse ‘LEA-zorgrobot’. Al deze robots maken het werk van verpleegkundigen eenvoudig, waardoor verpleegkundigen meer tijd krijgen voor andere, medische, zaken. Sterker nog, diverse onderzoeken beweren dat verpleegkundigen in de toekomst 25 tot 50 procent van hun tijd zullen besparen door inzet van robots (Kardol, Snuverink, Rosema).

 TECHNOLOGIE ALS GEZONDHEIDSBEWAARDER

Technologie helpt ook om gezonder te blijven. Denk aan medicijndispensers die zelf aangeven wanneer het tijd is voor een pil. Dit kan zorgen voor 35 procent meer juist medicijngebruik (Hanze). Stappentellers houden bij of (na de revalidatie) voldoende wordt gewandeld. Of bestek dat vetten, suikers en zout registreert. Pleisters meten nu al de bloeddruk of suikerspiegel waardoor zorgverleners op afstand kunnen controleren of alles goed gaat. Dreigt het mis te gaan, dan wordt een online consult met de dokter geregeld via de tablet. Een nieuwe zorgafspraak maken cliënten online in een portaal. Daar beheren ze hun eigen digitale zorgdossiers. De data- en gezondheidstrend geldt ook voor gezonde burgers. Zij gebruiken op grote schaal smartwatches en gezondheidsapps op hun smartphones waarmee ze hun leefpatroon monitoren.

“Neem als voorbeeld het Baxterzakje. Je had vroeger van die bakjes met vakjes waarin je zelf de pillen voor de week moest verdelen. Tegenwoordig verschijnt de weekmedicatie  in Baxterrollen waarbij alle zakjes al zijn gevuld met medicijnen. Elke week krijgt de patiënt een nieuwe medicatierol. Op het zakje staat precies de datum en het tijdstip van inname. Om zo weinig mogelijk toedieningsfouten te maken worden veel ouderen op deze manier ondersteund”
– 
Pauline Hoogerwerf, SBA

 BIG DATA

Big data analytics maakt een verschuiving en wordt steeds vaker voorspellend gebruikt. Hierdoor kan er extreem gespecialiseerde gezondheidszorg geboden worden en ziektes eerder en gerichter worden opgespoord. Ontwikkelingen in real-time diagnostische technologie voor complexe ziekten leveren bepaalde instrumenten waardoor in 2020 het eind van bijvoorbeeld kanker en andere zware ziekten wellicht in het vooruitzicht ligt. Zo kan het immuunsysteem, diabetische makers, darmflora en de ontwikkeling van kanker in real time gemonitord worden waardoor ziektes preventief voorkomen kunnen worden in plaats van behandeld, dit past in de nieuwe koers van preventief gezondheidsbeleid.  

Impact beroepsonderwijs

Robotisering vraagt om nieuwe vaardigheden bij zorg professionals zoals technologisch inzicht. Om aan iedere zorgvrager de juiste mogelijkheden te kunnen aanbieden en juist te adviseren, heeft de verpleegkundige inzicht nodig in de mogelijkheden die technologie biedt. De uitdaging ligt daarnaast in het werkend krijgen van de technologische oplossingen en het realiseren van de voordelen voor de cliënt. Zorgverleners en begeleiders zullen digitaal vaardiger moeten worden. Hier ligt een grote uitdaging, omdat grote investeringen in technologie alleen leiden tot een kwalitatief betere en betaalbare zorg als er veel en op juiste manier gebruik van wordt gemaakt. En hierbij zijn de verpleegkundigen de spin in het web van mogelijkheden.

INHOUDSOPGAVE SECTORALE TRENDS ZORG, WELZIJN EN ASSISTERENDE GEZONDHEIDSZORG