Vraag naar hoger opgeleiden neemt toe

3. Sociaal-culturele ontwikkelingen

Bij sociaal-culturele factoren gaat het om kenmerken en invloed van de cultuur en leefgewoonten, zoals normen en waarden, subculturen, en opleidingsniveau.

STIJGEND OPLEIDINGSNIVEAU

Het gemiddelde opleidingsniveau van de Nederlandse bevolking stijgt al jaren. In 1990 was nog 45 procent van de Nederlandse bevolking in de leeftijd van 25-64 jaar laag opgeleid (basisniveau of maximaal lbo/vbo/mavo/mbo-1), in 2016 is dit afgenomen tot 23 procent. Dit betekent dat een steeds kleiner deel van de bevolking geen startkwalificatie heeft.

EEN LEVEN LANG LEREN

Ontwikkelingen op de arbeidsmarkt, zoals flexibilisering en automatisering, zorgen ervoor dat de benodigde vaardigheden voor een baan steeds minder hetzelfde blijven in de tijd. Werknemers moeten daarom blijvend flexibel zijn in carrièreverwachtingen en snel inspelen op veranderingen. Het is belangrijk dat zij hun kennis en vaardigheden blijven ontwikkelen; een leven lang leren wordt steeds belangrijker (STC Group). Dat betekent dat de strikte scheiding tussen een fase waarin mensen worden opgeleid en een werkende levensfase waarin ze hun kennis toepassen, verdwijnt. Gevolg is dat er meer nadruk komt op leren buiten de formele structuren (onderwijs), namelijk informeel (al doende leren) en non-formeel (cursussen, trainingen). Door de digitalisering is de manier waarop men kan leren veranderd en is aanbod gemakkelijker toegankelijk geworden, onafhankelijk van tijd en plaats. Zo zijn er YouTube-filmpjes ter ondersteuning bij het leren voor een examen of openbaar beschikbare colleges van diverse universiteiten (MOOC: Massive Open Online Course). Een recent voorbeeld is de Universiteit van Nederland waar verschillende colleges van hoogleraren voor iedereen toegankelijk zijn. Een ander internationaal voorbeeld is de Kahn Academy, een non-profitorganisatie die een innovatief leerplatform vrij ter beschikking stelt op internet (Sectorinstituut Openbare Bibliotheken1).

21ST CENTURY SKILLS

Het onderwijsbeleid staat de laatste tien jaar sterk in het teken van prestaties en rendementen. De nadruk op het verbeteren van met name de opbrengsten in taal en rekenen roept discussie op of andere vaardigheden daardoor niet te veel in het gedrang komen (SCP). Doordat de vraag van de arbeidsmarkt verandert door bijvoorbeeld digitalisering, is het belangrijk om jongeren de juiste vaardigheden aan te leren om hen hierop voor te bereiden. Een manier om jongeren voor te bereiden op de arbeidsmarkt van de toekomst is door in het onderwijs te focussen op de 21st century skills. Doordat de vraag van de arbeidsmarkt verandert door bijvoorbeeld digitalisering, is het belangrijk om jongeren de juiste vaardigheden aan te leren om hen hierop voor te bereiden. Bij 21st century skills gaat het om competenties zoals samenwerken, creativiteit, ict-vaardigheden, communiceren, probleemoplossend vermogen, kritisch denken en sociale en culturele vaardigheden. Om leerlingen goed voor te bereiden op de 21e eeuwse samenleving, is het belangrijk dat deze vaardigheden een plek krijgen in het onderwijs. Diverse scholen vinden dit ingewikkeld. Uit onderzoek blijkt dat lessen op school over computers en het gebruik van digitale media niet of nauwelijks bijdragen aan de digitale geletterdheid van leerlingen (Kennisnet).

 ZORG, WELZIJN EN SPORT

Hieronder geven we een beschrijving van de sectorspecifieke sociaal-culturele ontwikkelingen voor Zorg, welzijn en sport.

ZORG, WELZIJN EN ASSISTERENDE GEZONDHEIDSZORG

Zorg en ondersteuning zal vaker dichtbij of aan huis verleend worden. Door de toenemende levensverwachting, innovatie in de zorg en de vergrijzing verandert de zorgvraag en neemt de zorgvraag toe. Door andere wensen t.a.v. levenskwaliteit en keuzevrijheid willen veel mensen hun leven ook op hogere leeftijd graag voortzetten, zoals zij gewend zijn. Ook extramuralisering van zorg en financiële scheiding van wonen & zorg beïnvloeden de locatie waar mensen zorg ontvangen. Ouderen blijven langer thuis wonen i.p.v. naar een verpleeghuis/ bejaardenhuis te gaan, waardoor juist ook de zwaardere zorg aan huis stijgt (PBL2). Verder is er zowel in de jeugdzorg als in de langdurige zorg een toegenomen aandacht voor vroegtijdige signalering van risicovolle situaties, en tijdige interventie ter voorkoming van zwaardere ondersteuning en zorg. De trend laat een beweging zien van een focus op bestrijding van ziekte en intensieve ondersteuning naar een focus op behoud van gezondheid en eigen kracht door aanpassing van leefstijl en preventie.

SPORT EN BEWEGEN

We leven in de tijd van individualisering. Dit betekent dat mensen in toenemende mate de autonomie hebben hun leven in te richten naar eigen keuze (Schabel). Ook zet de trend van informalisering zich door: dit wordt maatschappelijk vooral zichtbaar in de vorm van deïnstitutionalisering van organisaties en organisatievormen en in het toenemend belang van (virtuele) netwerken (SCP/ RIVM).

Individualisering en informalisering zijn terug te zien in sportdeelname. Mensen zijn in de afgelopen jaren steeds meer ‘ongeorganiseerd’ gaan sporten. Er is een toename te zien in sporten die mensen gemakkelijk alleen kunnen ondernemen op het moment dat het hen uitkomt, zoals hardlopen, wielrennen en fitness (RS’14). In 2014 beoefende 50% van de bevolking hun sport alleen en 38% in een zelfgeorganiseerde groep van vrienden of kennissen. 33% van de bevolking was lid van een sportvereniging. In het clublidmaatschap is sinds 2003 weinig verandering waar te nemen, ondanks de lichte stijging in sportdeelname in diezelfde periode (RS’14). Het sportaanbod zal zich aan de vraag aanpassen, wat al terug te zien is in de groei van het aantal fitnessscholen (SCP/RIVM). 

UITERLIJKE VERZORGING

Individualisering zet ook door binnen de schoonheidsbranches. Het schoonheidsideaal verandert onder invloed sociale media waarop zogeheten influencers met de nieuwste beauty trends komen. Er is door alle sociale media ook een markt ontstaan voor ‘plastic fantasic’ waarbij (jongere) mensen steeds vaker meer radicale beauty behandelingen ondergaan zoals, lipvergrotingen en botox. Zo zien we een stijging van het aantal medische behandelingen binnen de beauty sector (Rijksoverheid1).

DESTEP INHOUDSOPGAVE