Samenvatting

Samenvatting

Samenvatting trendrapportage Handel

In dit deel van het rapport leest u een korte samenvatting van de ontwikkelingen en trends die aan bod komen in het rapport.

Samenvatting DESTEP ontwikkelingen

Demografische ontwikkelingen

Voor de sector Handel gelden de volgende demografische trends; verdunning van huishoudens, ontgroening en vergrijzing, verkleuring van de bevolking en urbanisatie. Het aantal alleenstaanden in Nederland stijgt veel sterker dan het aantal meerpersoonshuishoudens. De verwachting is dat het aantal gezinnen en jonge huishoudens zal afnemen. Daarentegen neemt het aantal eenpersoonshuishoudens toe: mensen gaan later samenwonen of niet meer, vrouwen krijgen gemiddeld op latere leeftijd kinderen en meer mensen gaan scheiden en weer alleen wonen. Als gevolg van de vergrijzing en daarbovenop de ontgroening verandert de omvang van de bevolking in een aantal gebieden zeer snel. Door de vergrijzing gaan ook consumptiepatronen veranderen; ouderen richten hun leven anders in en hebben andere behoeften dan gezinnen met kinderen of jonge tweeverdieners. De demografische ontwikkelingen geven dus al aan welke verschillende klant doelgroepen belangrijker worden in de handel.

Economische ontwikkelingen

De economische groei zet nog licht door. In de meeste sectoren groeit het aantal banen van werknemers, en dat geldt ook voor de handel en Groothandel. De Retail- en Groothandelsbranche staat of valt met het koopgedrag van consumenten. Na de economische crisis steeg vanaf medio 2013 het consumentenvertrouwen, alsmede de koopbereidheid van de Nederlander. In de periode van januari tot en met september 2018 ontstonden ruim 418.000 vacatures op mbo-niveau voor de Retail- en Groothandelsbranche. Dit is een stijging van ruim 10 procent ten opzichte van dezelfde periode een jaar eerder. Voor 2019 wordt er een verdere groei van 6 duizend banen per jaar verwacht. Daarnaast zijn er 131 duizend zelfstandigen in de twee sectoren. Het aantal zelfstandigen in de sector blijft al jaren vrij stabiel. Voor de Mode geldt dat de omzet zal dalen in 2019. Modebedrijven verwachten dat de marktomstandigheden moeilijker kunnen zijn in 2019. De grootste zorg is de onzekerheid in de wereldwijde economie. Op de tweede plaats volgt de concurrentie van online en omnichannel. Nieuwe uitdagingen zijn de snelheid waarmee de voorkeuren van consumenten veranderen en de noodzaak om duurzamer en transparanter te zijn.

Sociaal-culturele ontwikkelingen

Het wordt steeds belangrijker om in te spelen op de behoefte van de klant. De vraag is niet meer ‘wat voor product is er nodig?’, maar ‘waar moet een product volgens de klant aan voldoen?’ De nieuwe werknemer spreekt de taal van de klant en integreert de verschillende aspecten op basis van een hoger werk- en denkniveau. Toenemende personalisatie zorgt ervoor dat er steeds meer gestuurd wordt op specifieke wensen van de uiteindelijke gebruikers. Het begrijpen van de klant en het vertalen van de wensen van de klant naar oplossingen wordt steeds belangijker. In de kennis en het DNA van de toekomstige werknemer is een verschuiving gaande van puur theorie naar een meer dienstverlenende houding.

Technologische ontwikkelingen

Internettechnologie in combinatie met big data vormt de drijvende kracht achter de ontwikkeling van zogenaamde digitale platforms. Naast de introductie van nieuwe technologie zoals clouddiensten, big data, 3D-printen en robotica, is ook sprake van het volledig overnemen van productieprocessen door machines en de digitalisering van complete bedrijfsprocessen en dienstverlening binnen retail, groothandel en mode. Technologie maakt werk makkelijker en sommige functies overbodig. Maar er ontstaan ook nieuwe beroepen. Technologische ontwikkelingen vragen dan ook een andere denkwijze van werkgevers, werknemers en de overheid. De benodigde skills veranderen heel snel en een leven lang ontwikkelen wordt daarom steeds belangrijker.

Ecologische ontwikkelingen

Er komt steeds meer nadruk op het delen en hergebruiken van producten/diensten. Termen als collaborative consumption en de circulaire economie zijn ‘hot’ binnen de sector Handel. De moderne, nieuwe generatie hecht minder aan bezit en maakt gebruik van een aantal producten zoals fietsen, auto’s en of dienstverlening zonder het zelf te hoeven bezitten. Toegang is belangrijker dan bezit, kopen maakt plaats voor delen en lenen. Bezit krijgt ook minder status, terwijl immateriële zaken als toegang tot personen of netwerken, het actief zijn via sociale media of online reputatie, meer iemands status bepalen. Binnen de mode zitten de uitdagingen op ecologisch gebied vooral in de recylebaarheid van kleding, gebruik van grondstoffen bij het maken van kleding en de grote hoeveelheden kleding die niet verkocht zijn. Een andere belangrijke aspect is de locatie van de fabrieken. Het grootste deel van de kleding wordt geproduceerd in Aziatische landen als China, Bangladesh, Pakistan, Vietnam en de Filippijnen. De duurzaamheidsboodschap lijkt over te komen bij de modemerken, die langzaam maar zeker meer aandacht gaan besteden aan duurzaamheid en stappen zetten om hun impact op het milieu terug te dringen.

Politiek-juridische ontwikkelingen

Belangrijke ontwikkelingen op de arbeidsmarkt in de retail zijn onder meer de verruiming van werktijden, een toename van kleine (tijdelijke) contracten, nog meer inzet van jongeren (studenten en scholieren) en daardoor minder perspectief voor ouderen. Verder speelt de verruiming van de mogelijkheden voor vermenging van Retail en horeca (verschuiving in benodigde skills/soort personeel) ook een rol in politiek-juridische ontwikkelingen. De groothandel is sterk afhankelijk van internationale economische en politieke ontwikkelingen. Naast de groei van consumentenbestedingen en de (veranderende) vraag van bedrijven, hebben wisselkoersen en de politieke situatie in verschillende delen van de wereld impact op de sector. Door de Brexit zal naar verwachting het Verenigd Koninkrijk een krimpmarkt worden voor exporterende groothandels, maar ook voor importerende groothandels kunnen de gevolgen voelbaar zijn.

Samenvatting sectorale trends

Veranderende consument

Een ontwikkeling die misschien wel het meeste impact heeft op de retail (zowel food als non-food), (IH/GH) en MITT-branche is de veranderende consument. Bedrijven veranderen en bewegen steeds meer mee met de consument, want die is in de loop der tijden anders gaan winkelen. Technologie speelt daarin een belangrijke rol, maar ook economie en demografie zijn van invloed op shopgedrag. Lange tijd werd gezegd dat de veranderende consument alleen te prikkelen zou zijn met behulp van het aspect ‘beleving’. In de praktijk uit dat zich in regelmatig verversen van het assortiment en klanten op het gebied van service goed bedienen. Het bieden van een beleving of een ervaring is een manier om klanten te binden en te behouden. Echter het toevoegen van een beleving is alleen rendabel als het waarde toevoegt. Voor opleidingen binnen Retail en Internationale groothandel worden studenten specialisten in eigen vakgebied. Voor de studenten binnen MITT is het van belang dat studenten nadenken over het creëren van meer op de consumentendoelgroep afgestemde producten.

Digitalisering

Binnen Handel verandert er veel door digitalisering. Door digitalisering veranderen functies en werkzaamheden waardoor studenten in een ander speelveld terecht komen dan voorheen. Het speelveld is complexer omdat er meer spelers betrokken zijn en de transparantie en toegankelijkheid van organisaties is toegenomen. Consumenten kopen niet alleen steeds meer online, maar doen dit ook vaker. Online shoppen is binnen een korte tijd enorm gestegen waardoor de fysieke verkoop voor een flinke uitdaging staat om voldoende omzet te draaien. Lang niet alle consumenten kopen via de webshop hun producten maar doen dit steeds vaker ook via andere kanalen. Het vervagen van de grens tussen offline en online winkelen, oftewel omnichannel, markeert het begin van een nieuw tijdperk waarin personalisatie en digitalisering naadloos samengaan. Belangrijke vaardigheden zijn; rekenvaardigheid en het omgaan met grote hoeveelheid data en de blockchain technologie, onderzoek skills, soft skills, digitale vaardigheden (werking online platforms en sociale media etc.) en flexibiliteit (klant verwacht 24/7 contact en service). Het onderwijs moet anticiperen op de trend dat data centraal komt te staan​ en dat het verzamelen, verwerken, interpreteren daarvan belangrijker wordt. ​

Duurzaamheid

Binnen de sector Handel neemt de aandacht voor maatschappelijk verantwoord ondernemen voor gezondheid, duurzaamheid en milieu verder toe. Bedrijven die geen rekening houden met milieu en met arbeidsomstandigheden tijdens de productie van goederen lopen het risico imagoschade op te lopen. Duurzaamheid wordt breder gedragen, zowel door supermarkten, groothandels, retailers, modemakers als door consumenten. Een eerste stap om duurzaamheid onder aandacht te brengen bij studenten is het creëren van bewustzijn over duurzaamheid en de circulaire economie. Specifieke productkennis over herkomst etc., maar ook de reis in de gehele keten kan een positieve bijdrage leveren aan de binding van klanten. Een out-of-the-box houding en bijgebrachte bewustwording over verschillende milieuvriendelijke alternatieven kan helpen bij het ontdekken van de eigen taak wat betreft duurzaamheid.

Internationalisering

Jarenlang had de groothandelaar een unieke, verbindende positie. In de distributie van producten naar lokale markten bracht de groothandel vraag en aanbod bij elkaar. De groothandel was een krachtige logistieke speler, onmisbaar in elke handelsketen. Dat verschuift nu: digitalisering en internationalisering maken de functie van de groothandel in de keten minder vanzelfsprekend. De Nederlandse winkelstraat wordt steeds meer gedomineerd door internationale ketens. Tussen 2005 en 2016 is het aantal internationale winkelketens verdubbeld. De internationalisering is vooral zichtbaar in de grote steden Amsterdam, Rotterdam, Den Haag en Utrecht. Door ‘internationalisering’ zijn skills zoals creativiteit, vindingrijkheid en flexibiliteit van belang. Het speelveld wordt steeds meer internationaal, waardoor de competentie ‘taalvaardigheid’ steeds belangrijker wordt. De talen Duits, Engels en zelfs Chinees hebben de voorkeur bij klanten. Ook is het belangrijk dat mbo studenten gestimuleerd worden om in het buitenland stage te lopen. Dit gebeurt al op grotere schaal op het hbo, maar nog te weinig op het mbo.

Branche vervaging

De laatste jaren zien we vooral veel branchevervaging tussen Retail en horeca. Stap een nieuwe winkel binnen en de kans is groot dat ze een koffiehoek, relaxplek of complete bar hebben staan. Binnen Groothandels is er in zekere mate ook sprake van vager wordende grenzen. Dit komt doordat ze hun positie in de waardeketen willen versterken. Bij ketenverkorting denken we vaak aan de groothandel die verdwijnt, maar groothandels kunnen ook de rol van een andere ketenpartij overnemen. Dankzij een online bestelmodule kan een groothandel direct leveren aan consumenten (B2C) of eindklanten (B2B). Branchevervaging verhoogt samenwerking. Voor het goed kunnen samenwerken is het belangrijk dat studenten leren in een leerklimaat waar ze continu worden uitgedaagd de verbinding met elkaar op te zoeken. Leeromgevingen waarin ze gestimuleerd worden actief te zijn, in beweging te komen, samen te werken en buiten de grenzen van hun eigen vakgebied te kijken of in zekere hoogte naar vakken die tegen het eigen vakgebied aan grenzen.

Robotisering/ Automatisering

Het effect van automatisering op Retail, Mode en Groothandel is onmiskenbaar. Omdat technologie de efficiëntie van de supply chain kan verbeteren, doorlooptijden kan verminderen en vraag kan voorspellen – waarop het aanbod kan worden aangepast – wordt het een essentieel voor de toekomst. De komst van robotisering en automatisering leggen meer nadruk op de 21 eeuwse vaardigheden. Robots kunnen de routinematige taken overnemen maar het sociale en empathische werk niet. Aangezien het menselijk contact de rode draad vormt in de Commercie, Retail en de Mode, moeten studenten deze eigenschappen bijna van nature al hebben. De waarde van empathische en sociale skills versterkt alleen maar, doordat dat het verschil maakt tussen on- en offline aankopen.

Logistieke ontwikkelingen

De veranderingen blijven zich aandienen, zeker nu de grens tussen online en offline verder vervaagt. Dat heeft niet alleen implicaties voor de retailer zelf. Het zorgt ook voor innovaties bij logistieke dienstverleners. En waar zij het laten liggen, pakken ambitieuze startups en visionaire retailers het op. Retail omarmt steeds vaker een hybride logistiek model waarin ze voor specifieke locaties en (premium) services specialisten inschakelen, zij-aan-zij met ‘generalisten’ voor de rest van het land en de wereld. Tevens worden er nog meer dan ooit efficiënte koppelingen met het bestel, voorraadsysteem en on-the-floor-systemen gemaakt. Die koppelingen komen tot stand door middel van slimme software. Wat weer zorgt voor nieuwe ontwikkelingen, zoals instore picking (online kopen en in de winkel ophalen). Binnen de Retail en Groothandel opleidingen kan kennis van logistieke processen niet ontbreken. Omdat de keten steeds transparanter wordt en het creëren van meerwaarde voorwaarde is om te overleven zullen studenten verder moeten kijken dan hun eigen discipline.