Samenvatting

Samenvatting

Samenvatting trendrapportage Zorg, Welzijn en Sport

In dit deel van het rapport leest u de samenvatting van de ontwikkelingen en trends die aan bod komen in het rapport.

Samenvatting DESTEP

Demografische ontwikkelingen

Ontgroening en toenemende vergrijzing van personeel zijn belangrijke factoren in de krapte op de arbeidsmarkt in de branches Zorg en welzijn en Assisterende gezondheidszorg. De leeftijdsopbouw van de beroepsbevolking werkzaam in zorg- en welzijnsberoepen, wijkt af van die van de totale beroepsbevolking. Naast vergrijzing van het personeelsbestand wordt ook de doelgroep ouder. De zogenaamde ‘grijze druk’ ofwel het aantal personen van 65 jaar en ouder ten opzichte van het aantal personen van 20 tot 65 jaar is in 2015 bijna 30 procent; een procent hoger dan in 2014. Net zoals de branche voor Zorg en welzijn ondervindt ook de branche voor Uiterlijke verzorging de gevolgen van ontgroening en vergrijzing. Er komt meer werk voor schoonheidsspecialisten en (medisch) pedicures in de ouderenzorg. Er treedt regionale differentiatie op qua vraag en behoeften. In de Sport verandert de doelgroep voor beroepsbeoefenaren. Veranderingen in de bevolkingssamenstelling zijn van invloed op de sportdeelname, maar ook op het vrijwilligerswerk of op het beweeggedrag.

Economische ontwikkelingen

De zorg- en welzijnssector is één van de grootste werkgevers van Nederland. Bijna één op de zes werkenden is actief in deze sector. Aan het einde van 2018 ligt het aantal werknemers op bijna 1,3 miljoen. Net zoals het aantal werknemers is ook het aantal banen van werknemers in zorg en welzijn gestegen. In de branches Jeugdzorg en in Sociaal werk daalde het aantal banen met respectievelijk 9 en 16 procent. De branche met de grootste toename van het aantal werknemersbanen is de Huisartsen en gezondheidscentra, daar steeg het aantal banen met 25 procent. Beschikbare prognoses gaan uit van verdere groei van de werkgelegenheid in de zorg in 2019. De werkgelegenheid in de sport zal ongeveer gelijk blijven de komende jaren. Lichte economische groei kan leiden tot meer werkgelegenheid. Tegelijkertijd leiden individualisering, daling in clublidmaatschap, bezuinigingen en de participatiesamenleving tot minder betaalde krachten in de sport. Voor de uiterlijke verzorging geldt dat het aantal economisch actieve schoonheidssalons (in deze ondernemingen wordt ten minste 15 uur per week gewerkt) tussen 2012 en 2017 met 17,5 procent is afgenomen.

Sociaal-culturele ontwikkelingen

Door andere wensen t.a.v. levenskwaliteit en keuzevrijheid willen veel mensen hun leven ook op hogere leeftijd graag voortzetten, zoals zij gewend zijn. Extramuralisering van zorg en financiële scheiding van wonen & zorg beïnvloeden de locatie waar mensen zorg ontvangen. Ouderen blijven langer thuis wonen i.p.v. naar een verpleeghuis/ bejaardenhuis te gaan, waardoor juist ook de zwaardere zorg aan huis stijgt. Daarnaast individualiseert de maatschappij wat de sportwereld raakt. Individualisering en informalisering zijn terug te zien in sportdeelname. Mensen zijn in de afgelopen jaren steeds meer ‘ongeorganiseerd’ gaan sporten. Er is een toename te zien in sporten die mensen gemakkelijk alleen kunnen ondernemen op het moment dat het hen uitkomt, zoals hardlopen, wielrennen en fitness. Individualisering zet ook door binnen de schoonheidsbranches. Het schoonheidsideaal verandert onder invloed sociale media waarop zogeheten influencers met de nieuwste beauty trends komen.

Technologische ontwikkelingen

Binnen Zorg, welzijn en assisterende gezondheidszorg is er veel mogelijk op het gebied van innovatie. Door gebruik te maken van technisch ondersteunende voorzieningen in huis, kan voor ouderen en hulpbehoevenden de mogelijkheid worden gecreëerd om langer zelfstandig en veilig te wonen. Met behulp van sensoren, omgevingsbesturing en hierop aangesloten mechanica kunnen mobiliteits- en levensstijlbeperkingen worden ondersteund en kan snel worden ingegrepen bij onveilige situaties. Technologische ontwikkelingen in de Sportbranche gaan enerzijds over het motiveren van mensen om te sporten ten behoeve van een gezonde levensstijl. Anderzijds wordt de technologie ingezet om sportprestaties te verbeteren van de sporters zelf. Wellicht de meest veelbelovende tech-ontwikkeling voor de sport is het gebruik van big data. In de pedicurebranche worden geen grote innovaties verwacht maar wel vernieuwingen op het gebied van apparatuur en instrumenten. Binnen de schoonheidsbranche is er sprake van digitalisering, waar er een toename waarneembaar is van het aantal influencers op het gebied van beauty en health.

Ecologische ontwikkelingen

Bij het thema duurzaamheid in de context van bovenstaande drie branches kan er gedacht worden aan uiteenlopende zaken. Tegengaan van verspilling in de zorg, omgaan met medisch afval, energieneutraal bouwen, levensbestendig wonen, flexibel en dus toekomstbestendig zorgvastgoed, duurzaam personeelsbeleid, duurzame voeding en ‘healing environment’ zijn ontwikkelingen die geassocieerd worden met duurzaamheid in de branches zorg, welzijn en assisterende gezondheidszorg. Duurzaamheid komt ook in verschillende mate voor binnen de Sportbranche. Zo wordt er bijvoorbeeld duurzaam gebouwd om duurzame sportaccommodaties te realiseren. Verder wordt er ook stil gestaan bij duurzame voeding en kleding en apparatuur. Duurzaamheid wordt ook binnen de branche uiterlijke verzorging steeds belangrijker. Consumenten hechten namelijk steeds meer waarde aan verantwoord ondernemen.

Politiek-juridische ontwikkelingen

Binnen Zorg, welzijn en sport spelen een aantal politiek-juridische ontwikkelingen. Zo raakt de zorg steeds meer verweven in de maatschappij en ligt de focus op de burger, gezondheid, goede zorg, en eigen regie. De overheid speelt vooral een verbindende en faciliterende rol. Dit doet zij door alle partijen bij elkaar te brengen om vernieuwing te realiseren en om de zorg te organiseren. In de zorg speelt er veel rondom de BIG-Wet. In juli 2019 is de wet BIG II geïntroduceerd, wat voor onrust zorgt binnen de beroepsgroep van de verpleegkundige. Het is nog niet duidelijk of deze wet uiteindelijk zal worden gehandhaafd, onlangs berichtte de Minister Bruno Bruins om het voorstel terug te trekken. Op het gebied van sport hebben de Minister Bruno Bruins, de gemeenten (vereniging Sport en Gemeenten) en de sportbonden (NOC*NSF) de handen ineengeslagen om de kracht van sport in Nederland de komende jaren nog beter te benutten. Het sportakkoord is tot stand gekomen omdat de verschillende partijen niet alleen de positie als sportland willen bewaren maar ook omdat er zorgen zijn over de motorische vaardigheden van kinderen en dat er lage sportdeelname onder specifieke doelgroepen is. Voor uiterlijke verzorging is er veel aandacht voor de verantwoordelijkheid van artsen, maar ook in schoonheidssalons vinden vaak riskante ingrepen plaats. Denk aan definitieve ontharing, permanente make-up, of laserbehandelingen om pigmentvlekken te verwijderen. Vanuit de overheid komt meer aandacht en focus voor het certificeren van schoonheidsspecialisten. Zo wordt er steeds meer toezicht gepleegd op salons die bepaalde behandelingen bieden die alleen uitgevoerd mogen worden door gecertificeerd personeel. 

Samenvatting sectorale trends Zorg, welzijn en assisterende gezondheidszorg

Complexere zorgvraag

Binnen de drie branches Zorg, welzijn en assisterende gezondheidszorg is de vraag naar zorg de afgelopen tien jaar groter en complexer geworden. Zorgverleners zien de zorgvragen van zorgvragers veranderen. Zij krijgen bijvoorbeeld steeds vaker cliënten met complexe problematiek. Ook spelen de ontwikkelingen van tekorten in de zorg en het feit dat mensen langer thuis blijven wonen een rol. Een complexe zorgvraag ‘past’ niet goed in de manier waarop standaard zorg en ondersteuning is georganiseerd. Complexe zorgvragen zijn vaak domein overstijgend: iemand heeft hulp nodig op verschillende leefgebieden of zorg die kennis uit verschillende disciplines vraagt. Zo wordt de zorg in de toekomst steeds meer extramuraal gegeven in samenwerking met het netwerk van zorgvragers. In 2020 is de zorgvrager dus steeds meer partner in de behandeling.

Mondige zorgvrager

Dat de zorgvrager zomaar aanneemt wat de arts zegt, is inmiddels verleden tijd. Zorgvragers krijgen steeds meer de regie in eigen handen. Dit geldt voor zorg in het ziekenhuis maar ook voor de gehandicaptenzorg en ouderenzorg. De zorgvragers worden zelfstandiger, nieuwe digitale ontwikkelingen in de gezondheidszorg dragen hieraan bij. De regie verschuift langzaam van zorgverlener richting de zorgvrager. Verschillende zorg instanties spelen hier ook op in en behandelen de zorgvrager meer als partner. Echter is dit ook een uitdaging in enkele situaties, bijvoorbeeld in de gehandicapten- of jeugdzorg. Denk bijvoorbeeld aan iemand met een beperking en een bepaalde verslaving die bepaalde keuzes moet maken. De professional moet dan goed kunnen overwegen wat de beste keuze is voor de zorgvrager.

Samenwerken in de keten

In de organisatie van de zorg bestaat meer aandacht voor ketensamenwerking, ketenzorg en interdisciplinair samenwerken. Een zorgvrager is meer dan een zorgvraag. De zorgvrager moet met zijn specifieke context meegenomen worden in de koers van de behandeling. Dit vereist verbreding op bijna alle niveaus. Zorgvragers hebben steeds meer behoefte aan zorg op meerdere leefgebieden (bijvoorbeeld verslaving, financieel en psychisch). Het wordt dus steeds belangrijker om een goed zorgnetwerk te mobiliseren waarbij de lijnen tussen professionals, mantelzorgers en eventueel overige instanties kort zijn.

Branchetransformatie

Door de branchevervaging in het sociaal domein en de eerstelijnszorg wordt door verschillende branches zorg en ondersteuning geboden. Dit heeft gevolgen voor het toekomstige benodigde functieniveau per zorgbranche en over branches heen. Bovendien neemt de werkdruk in de Zorg, welzijn en assisterende gezondheidzorg toe, mede als gevolg van de toenemende bureaucratie, en worden zwaardere eisen gesteld aan de professionaliteit van sociale werkers. De werkzaamheden in welzijn veranderen en er treedt branchevervaging op met bijvoorbeeld Jeugdzorg, maar ook andere branches die actief zijn in de wijkteams.

Functiedifferentiatie

Ontwikkelingen in de maatschappij en in de branches Zorg, welzijn en assisterende gezondheidszorg zorgen ervoor dat er in de toekomst behoefte is aan een andere mix van kennis, vaardigheden en gedrag van professionals. Een voorbeeld van zo’n ontwikkeling is bijvoorbeeld meer preventiebeleid of de stijging van informele zorg. Zowel in Zorg, welzijn als in de assisterende gezondheidszorg neemt de aandacht toe voor vroegtijdige signalering van risicovolle situaties, en tijdige interventie ter voorkoming van zwaardere ondersteuning en zorg.

Digitalisering

De digitalisering van gegevens speelt een steeds grotere rol binnen de Zorg, welzijn en assisterende gezondheidszorg. Recente technologische innovaties brengen eHealth in een stroomversnelling; er zijn elektronische patiëntendossiers, zorgsystemen en applicaties die wat zeggen over leefstijlactiviteiten. Medische instrumenten en sensoren worden steeds kleiner en betaalbaarder waardoor patiënten/ cliënten zelf metingen kunnen doen. Daarnaast kunnen zorgvragers digitaal hun afspraken maken en gaat zelfs het aanvragen van recepten digitaal. Ook vindt er steeds vaker elektronische communicatie plaats over cliëntgegevens en uitslagen.

Robotisering

Van 3D-geprinte protheses en organen tot robotchirurgie, technologie heeft veel potentieel in de gezondheidszorg. In de toekomst zijn er niet genoeg mensen om goede zorg te leveren, o.a. door vergrijzing, daarnaast zullen de zorgkosten alleen maar stijgen. Dat is niet alleen voor de ouderen een slecht vooruitzicht, ook voor zorgverleners zal de druk alleen nog maar groter worden. Digitale technologie en innovatie kan de kwaliteit van de zorg en welzijn doen stijgen en tegelijk de kosten beperken. Daarom wordt e-health op steeds grotere schaal toegepast. Big data analytics maakt een verschuiving en wordt steeds vaker voorspellend gebruikt. Hierdoor kan er extreem gespecialiseerde gezondheidszorg geboden worden en ziektes eerder en gerichter worden opgespoord. Ontwikkelingen in real-time diagnostische technologie voor complexe ziekten leveren bepaalde instrumenten waardoor in 2020 het eind van bijvoorbeeld kanker en andere zware ziekten wellicht in het vooruitzicht ligt.

Samenvatting sectorale trends Sport en bewegen

Groeiende maatschappelijke rol van sport

De alledaagse ervaringen van mensen in de sport, een toenemend maatschappelijk geloof in de ‘kracht van sport’ én de toenemende urgentie rondom maatschappelijke problemen zoals overgewicht, ‘leefstijlziekten’ (o.a. diabetes type 2 en cardiovasculaire aandoeningen) en de (re)socialisatie en maatschappelijke integratie van kwetsbare groepen hebben bijgedragen aan stijgende beleidsverwachtingen rondom sport. Tevens biedt sport steeds meer kansen voor de economische ontwikkeling van gemeenten: sport kan ingezet worden bij citymarketing en er is ruimte voor innovaties. De afgelopen jaren is sport dus langzaam meer in beeld gekomen bij andere sectoren. Zo zijn er enerzijds samenwerkingsverbanden tussen sportorganisaties en anderzijds jeugd-, jeugdzorg-, jeugdgezondheidszorg- en onderwijsinstellingen. Daarmee is er meer aandacht gekomen voor de maatschappelijke, participatieve, pedagogische en gezondheidswaarde van sport en bewegen voor jeugd.

Meer diversiteit in sport

Uit de verschillende expertinterviews blijkt dat het sportlandschap verandert. De aantallen sporters, het aantal verschillende sporten, sportaanbieders en de manier van sporten zijn anders dan 20 jaar geleden. Uit verschillende onderzoeken blijkt in tegenstelling dat cijfers van inactiviteit en overgewicht onder de bevolking toenemen. Tot 2030 zal sportdeelname ongeveer gelijk blijven. Wel zal er een verschuiving plaatsvinden naar andere typen sport dan nu populair zijn, voornamelijk naar meer individuele sporten. Modder races, bootcamps, buiten trainen, virtuele trainingen enzovoorts. Allemaal voorbeelden waarbij een workout minder voelt als een training, maar als iets leuks. Het maakt trainen een soort van spel in plaats van een ‘must’. In de afgelopen jaren is ook hier een sterke stijging in en sporten mensen vaker op zulke gelegenheden.

De veranderende sporter

Mensen gaan steeds meer ‘ongeorganiseerd’ sporten en er is een toename in sporten die mensen zelf gemakkelijk alleen kunnen ondernemen op het moment dat het hen uitkomt. Door de individualisering, maar ook de welvaartstoename worden steeds meer en andere eisen gesteld aan het sportaanbod. Meer en meer mensen zullen de sport als klant en consument benaderen. Het bewustzijn dat je voor sportbeoefening niet per se een sportvereniging nodig hebt, wint meer en meer aan terrein. Het individueel beleven komt centraal te staan en zodanig individualiseren ook de eisen.

Knowledge-based sporten

De sportbranche en de gezondheidszorg groeien steeds dichter bij elkaar. Zo ook de behoefte om sport te gebruiken als preventief dan wel curatief middel om symptomen van ziektes te doen verminderen of zelfs te laten verdwijnen. Doordat de zorgvraag verder stijgt is er ook steeds meer behoefte aan ‘knowledge- based’ sporten. Knowledge-based sporten betekent dat er voorafgaand wetenschappelijk onderzoek is uitgevoerd naar welke bewegingen of behandelplannen het beste aanslaan bij bepaalde diagnoses.

Digitalisering

Door de kracht en snelheid van deze technologische ontwikkeling, lijken mens en machine dichter naar elkaar toe te groeien en de grens tussen fysieke en virtuele werkelijkheid te vervagen. Behalve de gevolgen voor de manier waarop wij communiceren en met informatie omgaan, heeft digitalisering ook grote impact op de mate en manier van ons bewegen. Wearables verschijnen in zowel de prof- als amateursport: de winst zal in 2020 tot boven de 25.000 miljoen dollar stijgen, waarbij meer dan de helft gerelateerd is aan de sport. Sinds enkele jaren lijkt het er op dat lichamelijke activiteit niet alleen bestaat uit oefeningen doen, want men weet continu precies welke afstand ze hebben afgelegd, het calorieverbruik, de hartslag tijdens training en bovendien worden deze gegevens graag gedeeld met de rest van de wereld, zodat het toegevoegde waarde geeft aan de inspanningen.

Samenvatting sectorale trends Uiterlijke verzorging

Meer medische behandelingen in de beauty wereld

Het takenpakket van schoonheidsspecialisten breidt zich steeds verder uit. Beauty professionals voeren steeds meer gespecialiseerde schoonheidsbehandelingen uit. De scheidingslijn met medische ingrepen wordt steeds dunner, denk hierbij aan de behandelingen van acne of pigmentvlekken en het laseren van de huid voor huidverjonging. Onderzoekers van het Rotterdamse Erasmus MC schreven in het wetenschappelijke tijdschrift Narrative Inquiry in Bioethics dat hoewel twee derde van de schoonheidsspecialisten risicovolle behandelingen uitvoert, maar een derde hiervoor een degelijke opleiding heeft gevolgd. Verder blijkt ook uit dit onderzoek dat slechts één op de drie behandelaars niet in staat is om te bepalen of de gebruikte apparatuur in orde is.

Professionalisering

Binnen de schoonheidsspecialisatie en pedicure ontstaan steeds meer specialisaties en vind tegelijkertijd ook een professionaliseringsslag plaats. Dit heeft alles te maken met de snelle beauty ontwikkelingen en behoefte van klanten. Zo specialiseren organisaties zich bijvoorbeeld op 1 type huidtype, of op een bepaald onderdeel van het gezicht, bijvoorbeeld alleen de wenkbrauwen. Ondanks de verschillende technologieën, wordt het momenteel nog op kleine schaal gebruikt. Dit omdat er vaak extra kennis en scholing nodig is om zo’n behandeling uit te voeren. Een ander gevolg is daarnaast dat professionals zich steeds vaker gaan professionaliseren in hun eigen vak. Dit om de klant beter te bedienen maar ook om meer behandelingen te kunnen geven.

De veranderende klant

De klant verandert ook in de schoonheids- en pedicure branche. Niet alleen is de klant beter geïnformeerd door de in toenemende mate beschikbare informatie, ook is men kritischer naar de beautyproducten die hij/zij gebruikt en de oorsprong daarvan. Daarnaast is er meer aandacht voor duurzaamheid en willen klanten vaker weten welke ingrediënten producten bevatten. Binnen de schoonheidsbranche en pedicure komen er steeds meer verschillende doelgroepen. Dit is uiteenlopend van mensen met verschillende achtergronden tot jong en oudere klanten maar ook steeds meer mannen die iets willen laten doen aan hun uiterlijk.

Branchetransformatie

Door de toenemende vergrijzing, de veranderende klant en meer aandacht voor preventieve zorg is er steeds meer sprake van branchetransformatie. De branche gaat steeds meer samen met de voedingsindustrie, medische sector, en alternatieve gezondheidscentra. Er komt steeds meer overlap tussen de zorgsector en de uiterlijke verzorging. Samenwerking met verwante medische professionals zoals dermatologen, huidspecialisten en plastische chirurgen, huisartsen en professionals in de uiterlijke verzorging (kappers, pedicures en modestylisten) neemt toe.