Nieuwe spelers op de markt

6. Branchetransformatie

De klassieke horeca verandert, nieuwe gemaksconcepten openen hun deuren. Er zijn meer spelers die een vorm van horeca aanbieden. Verblijfsrecreatie en andere vormen van recreatie groeien naar elkaar toe. In de reissector is sprake van een versplinterde keten, waarin naadloos reizen centraal staat. De facilitair manager of medewerker moet meer taken gaan combineren.

 HORECA

Verandering in de branche
Het landschap van de klassieke horeca is de laatste jaren drastisch aan het veranderen. Met name in de grote steden verschoof het accent in de klassieke horeca van chic en traditioneel naar casual en eigentijds. De crisis bracht in veel steden leegstand en huurverlaging met zich mee. Dit bood creatieve jonge ondernemers een kans om de markt te betreden. Waar traditionele cafés, restaurants en andere horecabedrijven verdwenen, openden in veel gevallen nieuwe gemaksconcepten hun deuren. Zoals lunchrooms, (luxe) koffiezaken, broodjeszaken, bezorgspeciaalzaken en fastfoodrestaurants. Ook ontstonden nieuwe combinaties van horeca en non-food. Fietsenmaker annex koffiezaak. Designwinkel annex tearoom. Galerie annex wijnbar. Aan de andere kant vernieuwde de klassieke horeca ook zelf, vooral de restaurantsector. Zo gingen op veel vrijkomende plekjes casual restaurants van start. Verder is opvallend dat de stedelijke horeca zichzelf opnieuw uitvond. Voor de crisis slaagden maar weinig hoteliers erin om willekeurige eters en drinkers, geen hotelgasten dus, naar hun restaurants en bars te trekken. Tegenwoordig zien we in steden volop hotels die hierin wel slagen met eigentijdse, naar buiten gerichte horecaconcepten. Nieuwe horeca popte ook op in leegstaande fabriekshallen aan de stadsranden en op allerlei andere, vaak industriële locaties buiten het centrum (Foodservice instituut).

Er komen steeds meer dark kitchens, waarin alleen bezorgmaaltijden worden gemaakt, in Nederland. Zo heeft Deliveroo in Amsterdam-Oost het concept Deliveroo Editions en lanceren ook start-ups, zoals Bright Kitchen en Keatz. De start-up Bright Kitchen, heeft meerdere ‘virtuele restaurants’, zoals Las Vegan, Vinnie’s Vegan Pizza en Vegan Burger Brothers. Allemaal maken ze alleen vegan food. Bezorging gebeurt via Deliveroo, Uber Eats en Thuisbezorgd. Ze willen in vier jaar tijd 50 keukens openen. Het Duitse Keatz werkt volgens hetzelfde principe als Brith Kitchen, maar is wel het een stuk groter en werkt via Thuisbezorgd.

Spelers in de klassieke horeca krijgen naast gemak en deliveryspecialisten te maken met andere aanbieders. Zo staat in ons land uit eten gaan in supermarkten en warenhuizen nog in de kinderschoenen. Weliswaar trekken warenhuizen als Ikea en HEMA wekelijks duizenden gasten, de supermarkten begeven zich pas recent op het terrein van het foodservicekanaal. Zo ontwikkelt Albert Heijn momenteel eigen foodserviceconcepten, terwijl de combinatie Jumbo/La Place streeft naar grootscheepse expansie (Foodservice instituut).

Schaalvergroting
2018 liet een record aan overnames van eetzaken zien. Lunchrooms, avondrestaurants en fastfoodrestaurants die onderdeel zijn van een keten of een ‘formule’ groeien sterker dan zelfstandige horecabedrijven. De verwachting is dat de komende jaren de trend van schaalvergroting doorzet. Het aantal overnames komt in 2019 naar verwachting uit boven het gemiddelde van de afgelopen vijf jaar en ketens zetten hun uitbreiding voort. Schaalvergroting kan een antwoord zijn om de kostbare investeringen te kunnen doen die nodig zijn om in te spelen op de snel veranderende en concurrerende horecasector (ABN AMRO2).

“Er verandert veel. Je ziet steeds meer fastcasualization bij restaurant. In iedere stad zie je dezelfde formules verschijnen. Maar je ziet ook een groei van horeca bedrijven en grotere horeca bedrijven met meer personeel.’
– Dirk Beljaarts, KHN

Blurring
De grens tussen de horeca en retailsector vervaagt steeds meer. Bedrijven in de food retail gaan bijvoorbeeld zelf maaltijden bereiden en bezorgen. Zo is Albert Heijn in januari 2019 begonnen met het koken en bezorgen van verse maaltijden onder de noemer ‘Allerhande Kookt’. De warme maaltijden worden binnen 30 minuten bezorgd bij de mensen thuis; voorlopig wel alleen nog in Amsterdam (UWV6). Ook Dirk Beljaarts (KHN) geeft aan: “De grens tussen horeca en aanbieders van horecaproducten vervaagt steeds meer: wat beschouwen we nog als horeca? Is een bookingsplatform horeca en is een bezorgplatform horeca of een keuken die levert aan een restaurant? Blurring vraagt niet zozeer nieuwe vaardigheden als wel dat je als ondernemer veel bewuster moet nadenken over wat je van jouw medewerkers verwacht in relatie tot je bedrijfsconcept: hoe wil jij je onderscheiden?”

 TOERISME

Schaalvergroting of specialisatie
Door de globalisering zijn ook op de toeristische markt een aantal grote multinationale ondernemingen ontstaan, zoals TUI. Kleine en middelgrote ondernemingen kunnen moeilijk concurreren met deze multinationals. Ze hebben twee keuzes om te overleven: zich op de een of andere manier aansluiten bij een mega-onderneming of zich toeleggen op een nichemarkt. Reisorganisaties die zich richten op de markt van de discountreizen winnen aan belang. Met goedkope arrangementen trekken ze nieuwe groepen van consumenten aan. Daarnaast komen er alsmaar meer bestemmingen op de toeristische markt, wat leidt tot toenemende concurrentie. Bestemmingen moeten op zoek gaan naar een identiteit die hen onderscheidt van de rest van de wereld. Diegenen die iets unieks of zeer aantrekkelijks kunnen aanbieden, hebben veel kans om marktaandeel te winnen.

“De schaalvergroting zal doorzetten. Om op een digitale manier te personaliseren en daarin te investeren moet je groot zijn. Er is ook een soort tegenstroming. Interactie zal ook plaatsvinden door menselijk contact. Je ziet dat de kleinere bedrijven hiermee ook heel succesvol zijn. Die richten zich of op een hele bekende doelgroep of op specifieke landen of reizen. Zoals foodreizen, alleen gaande reizen, motorreizen. De markt steeds gefragmenteerder wordt. De tussengroep die gaat gewoon verdwijnen, je zal echt moeten gaan kiezen als ondernemer, niet meer alles willen doen want dat lukt niet meer.”
– Frank Oostdam, ANVR

In de reissector is sprake van een versplinterde keten. Veel partijen nemen een stukje van de customer journey voor hun rekening. Volgens Frank Oostdam (directeur ANVR) is steeds meer aandacht voor seamless reizen:
“Als je kijkt naar ons product, dat is eigenlijk het samenstellen van dingen. Er zijn bedrijven die in een heel kleine activiteit heel goed zijn, bijvoorbeeld bagage of transfer. Dat gaat nog veel meer plaatsvinden. Omdat het zo opgeknipt is, is de uitdaging om de klant de indruk te geven dat de hele vakantie naadloos verloopt, zonder dat je als klant merkt dat er heel veel spelers te pas komen. Nu zijn het nog opgeknipte diensten. Met behulp van nieuwe techniek kan dat veel meer leiden tot het naadloze reizen.”

 RECREATIE EN TOERISME

Branchevervaging
Verblijfsrecreatie en andere vormen van recreatie groeien naar elkaar toe. Pretparken worden bijvoorbeeld gecombineerd met hotels en bungalowparken. Bungalowparken en campings bieden steeds meer vormen van beleving en sport- en spel-entertainment. Dit kan ook in de vorm van samenwerkingsverbanden met andere (lokale, regionale) bedrijven. In de vrijetijdssector is in toenemende mate sprake van branchevervaging en -vervlechting. De scheidslijn tussen horeca, B&B’s, sportaccommodaties, retail en verblijfsrecreatie wordt steeds kleiner (GORecreatie).

De ontwikkelingen van het toerisme zijn van belang voor diverse branches binnen de sector Leisure. De strijd om de toerist vanuit vrijetijdsondernemers wordt intensiever. Dit leidt tot nog meer branchevervaging. Zo bieden festivals steeds meer kampeerplekken en voegen attractieparken mogelijkheden toe om te overnachten. Die beweging van ‘blurring’ zet naar verwachting door (ABNAMRO4).

Steeds meer Nederlanders vinden de vakantie te duur. Ruim een kwart van de Nederlanders gaat niet met vakantie. 64 procent van hen vindt vakantie te duur. Vorig jaar ging nog 54 procent om die reden niet met vakantie. Dat blijkt uit de Vakantiegeldenquête 2019 van het Nationaal Instituut voor Budgetvoorlichting. Het vakantiegeld wordt door de meeste mensen nog altijd het vaakst gebruikt waar het voor bedoeld is: het betalen van de vakantie. Het Nibud ziet sinds 2015 wel een lichte toename in het gebruik van het vakantiegeld voor het aflossen van schulden of betalingsachterstanden (Nibud). Als er steeds minder geld wordt besteed aan vakanties, gaat deze groep vaker op zoek naar een alternatief dat minder kost en toch het gevoel geeft van er even tussenuit zijn in de vorm van een pretpark of festival met een overnachting.

    “De reisprofessional nu en in de toekomst is een persoon die skills-based wordt opgeleid, passend bij de talenten die hij of zij heeft. Bijvoorbeeld analytisch vermogen, of sterke communicatieve vaardigheden, creatief talent of een gave om te plannen en te organiseren. Zo krijg je de beste match in een reisorganisatie. Die vaardigheden kun je ontwikkelen in een brede, crosssectorale opleiding, met hospitality als uitgangspunt. Met crosssectoraal bedoel ik dat zo’n opleiding de basis vormt voor functies in zowel de horeca- als de reiswereld. Een specifieke toeristische opleiding is allemaal flauwekul. Dat is kennis die iedereen gemakkelijk kan downloaden. Dus ook de klant. Je onderscheidt je als reisorganisatie juist door die andere skills. Waarbij hospitality dus een key-asset is.”
    John Flierman (ANVR)

     FACILITY MANAGEMENT

    Toenemende samenwerking
    Binnen facility management is sprake van de toenemende samenwerking van ondersteunende diensten. Voor medewerkers betekent dit een goed begrip van andere afdelingen en onderstreept het belang van communicatieve vaardigheden (Beroepscompententieprofiel  facility leidinggevende, 2019).

    “De facilitair leidinggevende of medewerker moet meer taken gaan combineren. Er is steeds meer sprake van functievermenging. De integrated facility management (ifm) – ontwikkelingen zetten verder door: partijen die alle vormen van dienstverlening bieden aan een bedrijf. Dus schoonmaken, beveiliging receptie en vergader service en catering. Bedrijven bieden meer een mix aan van verschillende werkzaamheden waardoor je het beter kunt combineren vanuit één werkgeverschap. Dit vraagt om een brede inzetbaarheid van de facilitair medewerkers. Dat vinden medewerkers zelf ook leuker. Het is aantrekkelijker maar het vergt ook andere competenties. Het vraagt van werknemers dat ze onder andere communicatief vaardig zijn, flexibel, dienstverlenend, mensgericht en gastvrij.”
    – Bertie Redeker (OCC) en Rob Kotvis (SPM Facility)

    INHOUDSOPGAVE SECTORALE TRENDS GASTVRIJHEID