Samenvatting Groen

Samenvatting Groen

Samenvatting DESTEP ontwikkelingen

Demografische ontwikkelingen

In 2025 zal het totaal aantal vmbo-leerlingen dertien procent lager zijn dan in 2018 (DUO1). Vanwege het lagere aantal vmbo-leerlingen krimpt ook de doorstroom vanuit het vmbo naar het mbo. Deze ontwikkeling zal vooral in hoogconjunctuur leiden tot een groeiend tekort aan mbo-gediplomeerd personeel. In 2030 is het aantal zestigplussers dertig procent van de totale bevolking. Men wordt zich steeds meer bewust van het feit dat voeding een middel is om langer gezond en vitaal te blijven, te kunnen participeren in de samenleving en de stijging van de zorgkosten(deels) te reguleren. Het aantal éénpersoonshuishoudens neemt flink toe tot aan 2050.

Economische ontwikkelingen

De productie van de agrarische sector neemt in 2019 naar verwachting toe met 0,3 procent en in 2020 met 1 procent. De productie blijft nog wel achter op het niveau van 2017. De groei van de wereldeconomie heeft een gunstig effect op de Nederlandse bloemensector. Sinds 2014 neemt ook de omzet van hoveniersbedrijven toe. Jaarlijks is de toename van de hoveniersbranche vijf tot tien procent. Consumenten gaven in 2018 vijf procent meer uit aan dierproducten dan in 2017. Het aantal mbo-vacatures in het segment groen zit in de lift. In 2018 ontstond tien procent meer vacatures op mbo-niveau dan in 2017. Ten opzichte van eerdere jaren schakelen varkenshouders vaker externe krachten in. Boomkwekerijen komen moeilijk aan vakbekwaam personeel. In de periode 2018-2021 nemen de budgetten voor verkeers- en waterinfrastructuur toe. Dit leidt tot een hogere vraag naar loonwerk in de grond-, weg- en waterbouwsector. 46 procent van de hoveniers- en groenvoorzieningsbedrijven kampten in het tweede kwartaal van 2019 met een personeelstekort. Het aantal bedrijven in de agrarisch-groene sector neemt al jaren sterker af dan het aantal hectare cultuurgrond, er is sprake van schaalvergroting.

Sociaal-culturele ontwikkelingen

Consumenten hebben steeds meer belangstelling voor de herkomst van voedsel, biologisch eten en het ‘groen’ in het algemeen. Er wordt veel energie gestoken in voedselinitiatieven: van voedselproductie in de stad (stadslandbouw) tot coöperatieve markten en lokaal voedsel in zorginstellingen. Er is een toename van initiatieven die zorgen dat er afname direct van de boer plaatsvindt. Consumenten kopen steeds meer online. De bloemist en de dierenspeciaalzaak kunnen niet meer om internet en cross channel verkoop heen.

Technologische ontwikkelingen

Innovaties en de inzet van geavanceerde machines in de akkerbouw, tuinbouw en veeteelt blijven plaatsvinden om efficiënter te kunnen produceren. Van melkrobots tot precisielandbouw, zoals de ontwikkeling van landbouwdrones voor het bemesten en besproeien van akkers vanuit de lucht. Automatisering is vooral te zien in productieprocessen in de teelt en veehouderij. Het akkerbouwcomplex ontwikkelt zich naar een meer data-intensieve keten. Sensoren op het akkerbouwbedrijf verzamelen steeds meer gegevens.

Ecologische ontwikkelingen

In maart 2019 ondertekende minister Schouten van het ministerie van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit samen met partijen uit de tuinbouwsector, het Tuinbouwakkoord. De focus van het akkoord ligt op zorgvuldig gebruik van grondstoffen, vermindering van schadelijke uitstoot en energiezuinige teelt. Er wordt ingezet op kringlooplandbouw, waarbij naast het hoofdgewas ook andere activiteiten worden ontwikkeld. Denk bijvoorbeeld aan natuurbeheer, duurzame energie en waterbuffering. Binnen kringlooplandbouw ligt de focus op akkerbouw waarin efficiënt met grondstoffen wordt omgegaan. Ook zijn er verschillende initiatieven gericht op meer natuurinclusieve landbouw met daaraan gekoppeld verdienmodellen. Een transitie naar natuurinclusieve landbouw is een opgave voor de hele keten en niet alleen voor de primaire producent.  Om aan klimaatdoelstellingen te voldoen moet de Europese Unie haar CO2- en fijnstofemissie reduceren. De overheid legt steeds krappere bemestingsnormen en toenemende restricties aan het gebruik van gewasbescherming op. Het aandeel hernieuwbare energie zoals opgewekt door windmolens, zonnepanelen en aardwarmte groeit hard. Bijvoorbeeld in de glastuinbouw neemt het gebruik van zonnepanelen en aardwarmte toe. Ook op het gebied van grondverzet en cultuurtechniek wordt ingezet op de overgang naar een economie die meer gebruik maakt van groene grondstoffen in plaats van fossiele bronnen. De consument stelt nog beperkte eisen aan de duurzaamheid van het product maar dit neemt wel toe. Er komt extra druk op maatschappelijk verantwoord produceren voor de bloemist.

Politiek-juridische ontwikkelingen

De Brexit brengt veel onrust en onzekerheid teweeg en heeft een negatieve impact op de uitvoer van landbouw- en voedselproducten, juist vanwege het belang van het Verenigd Koninkrijk als belangrijke handelspartner. 

Samenvatting sectorale trends groen

Duurzame productie en leefomgeving

Eén van de grootste uitdagingen voor Nederland is de toekomstige ontwikkeling van de agrosector en de bijdrage die de sector kan leveren aan het aanpakken van grote maatschappelijke uitdagingen. Duurzame vormen voor de agro-industrie zijn kringlooplandbouw, natuurinclusieve landbouw, circulaire landbouw, stadslandbouw en groen in de stad. Het gaat hierbij om de leefomgeving in brede zin: in de stad en op het platteland; voor mensen en dieren en planten, waarbij er een balans moet zijn tussen economie, welzijn, gezondheid en biodiversiteit. Omschakeling naar kringlooplandbouw in 2030 is nodig om de landbouw, tuinbouw en visserij nieuwe perspectieven te geven. In de hele voedselketen is er veel voedsel dat wordt geproduceerd, maar uiteindelijk niet wordt benut. Om met zijn allen voor verandering te zorgen zou kennis over ecosystemen en biodiversiteit in het basisdeel van de opleiding moeten zitten. Natuurinclusieve landbouw moet leiden naar landbouw die hoogwaardig, veilig voedsel oplevert, die het milieu minder belast, zorgt voor verbetering van biodiversiteit op het boerenland en die de belevingswaarde van het agrarisch landschap verhoogt. Versnellen en opschalen van de transitie naar een circulaire economie draagt bij aan de klimaatopgave. De voedselverwerking van de toekomst draait om het beperken van energieverliezen. We zullen voedsel uit alternatieve landbouwsystemen als voedselbossen omarmen, net als stadlandbouw. Het voedsel van de toekomst zal vaker van dichtbij huis komen. Groen in de stad verbetert het milieu, zorgt voor een rijke biodiversiteit, vermindert luchtvervuiling, zorgt voor waterberging, dempt geluidshinder en verkoelt in warme periodes. Groen in de stad vraagt andere competenties van studenten en meer specifiek van bijvoorbeeld een hovenier. Door de aandacht voor het milieu, gezondheid en de bezorgdheid over het milieu, wordt de groene (gezonde) leefomgeving van essentieel belang. De functie van plant en dier verandert. Dat betekent dat ook dat de rol van een planten- en/of bloemenverkoper verandert.

De veranderende consument online

Consumenten kopen steeds meer online. Producten van boeren en tuinders worden via webwinkels en maaltijdboxen steeds meer vermarkt door gespecialiseerde bedrijven. In de dierverzorging verwacht men het komende jaar een sterke toename van internet als verkoopkanaal. Voor de dierverzorgenden werkzaam in een dierenspeciaalzaak is het van belang om duidelijk te maken wat de meerwaarde is van de dierenspeciaalzaak. Die meerwaarde zit in de wijze waarop de klant wordt benaderd en de wijze waarop goede informatie en kennis van zaken wordt overgebracht. De online verkoop van bloemen en planten neemt steeds verder toe. Er zijn steeds meer nieuwe initiatieven, die het kopen van bloemen en planten online mogelijk maken.

Big data

Het internet of things (IoT) geeft boeren de mogelijkheid om de kwaliteit, duurzaamheid en efficiëntie van hun activiteiten te optimaliseren. De boer van de toekomst gebruikt kunstmatige intelligentie, de cloud, drones en sensoren om optimale resultaten te krijgen. Het moet leiden tot minder verspilling, gezondere producten en hogere opbrengsten. Boerderijen in heel Europa gebruiken kunstmatige intelligentie al om de beweging, temperatuur en voerconsumptie van hun dieren te volgen. Zo winnen boeren aan inzicht in de gezondheid van hun gewassen en weten ze hoe gezond hun veestapel is. Sensoren op het akkerbouwbedrijf verzamelen steeds meer gegevens. Precisielandbouw brengt een revolutie teweeg in de landbouwsector met op de centimeter nauwkeurige berekeningen in de velden en de mogelijkheid om zaden, meststoffen, water en gewassen te beheren en te sproeien door voortdurende controle en ondersteunende besluitvorming. Precisielandbouw, biedt volop kansen voor loonwerkers. Bijvoorbeeld op het gebied van (opbrengst)metingen en het opbouwen van kennis over de bodem. Maar het vraagt ook andere competenties van de loonwerker en andere relatie met de opdrachtgever: het adviseren en meedenken met de opdrachtgever wordt belangrijker. In de tuinbouw werken telers, brancheorganisaties en onderzoeksinstituten samen om rendabele teeltsystemen te ontwikkelen voor de vollegrondstuinbouw. Kassen worden ingericht als proeftuinen met prototypes van sensornetwerken met als doel gegevens monitoring door middel van nieuwe technologieën. Ook in de sector dierverzorging maakt men steeds meer gebruik van technologische toepassingen en big datatechnieken, zo zijn dieren bijvoorbeeld vaker gechipt.

Opkomend in de sector is Blockchain. Centraal in de samenwerking binnen de blockchain staat het delen van data over het productieproces en de transacties die plaatsvinden binnen de keten. Blockchaintechnologie kan de keten van producent naar consument niet alleen efficiënter, maar ook eerlijker maken.

Robotisering

Robotisering in de voedselketen kan een bijdrage leveren aan oplossingen voor de wereldvoedselproblematiek. Een belangrijke ontwikkeling in de melkveehouderij is het melken met melkrobots. Daarnaast is er ook een robot die draait op zogenoemde open-sourcesoftware en de ontwikkeling van eerste robots om aardbeien te plukken. Een andere technologie die in deze categorie past, is het gebruik van drones, die worden gebruikt in precisielandbouw om de landproductiviteit en voedselkwaliteit te optimaliseren. De zelfsturende tractor, die gebruik maakt van GPS systemen bewerkt zelfstandig het land en bevordert de winstgevendheid. Doordat diverse werkzaamheden zijn geautomatiseerd, verandert de inhoud van functies in de agrarische sector. Het werk van productiemedewerkers kan verlicht worden en zij hoeven minder vaak met bijvoorbeeld kisten tomaten te sjouwen. Ook kunnen mestrobots ingezet worden. Naast verlichting van werkzaamheden van werknemers, levert automatisering vaak een lagere kostprijs op.

Nieuwe businessmodellen

De grenzen tussen productie, groothandel en retail vervagen. De groeiende wereldbevolking en toenemende welvaart bieden meer kansen voor verdienmodellen gericht op een duurzame bulkproductie. Het aantal bedrijven in de agrarisch-groene sector neemt al jaren sterker af dan het aantal hectare cultuurgrond. De omvang van de bedrijven die overblijven zijn toegenomen, oftewel schaalvergroting. Ondanks de schaalvergroting is het merendeel van de huidige bedrijven in de land- en tuinbouw te klein om uit het bedrijf een marktconforme beloning van arbeid en kapitaal te halen. In sommige gevallen zijn er aanvullende inkomsten nodig uit andere activiteiten. Eén op de vier Nederlandse boeren en tuinders heeft tegenwoordig een multifunctioneel bedrijf en is actief in agrarisch natuurbeheer, agrotoerisme en streekproducten. De openstelling en openheid van de bedrijfsvoering versterkt de belevingswaarde van biologisch voor de maatschappij.

Ook binnen de branche van dierverzorging en hoveniers is sprake van schaalvergroting en verbreding van het assortiment/diensten. Een hovenier kan hierop inspelen door zijn/haar diensten uit te breiden door hulp en specifiek advies aan te bieden. Binnen de branche van dierverzorging is sprake van integratie van allerlei diensten gerelateerd aan gezelschapsdieren, zoals een trimsalon, dierenartspraktijk en trainingsruimte.

Transparantie

De klant wil meer inzicht in waar het product vandaan komt. Om aan de behoefte van de klant te voldoen zijn er steeds meer initiatieven waar samenwerking tussen producent, consument en/of retailer centraal staat. Onder Nederlandse consumenten zou ruim de helft meer willen weten over de productie van zijn voeding en dan met name over vlees. De consument wil weten wat ze eet, wat de herkomst is, welke voedingswaarden ze binnenkrijgen en of het product veilig is. Initiatieven zoals Koopeenkoe.nl spelen in op deze behoefte.