Verantwoording

Verantwoording

Voor dit trendonderzoek zijn diverse experts bevraagd en bronnen geraadpleegd.

Interviews

Dirk Beljaarts, KHN – Woordvoerder, Koninklijke Horeca Nederland (KHN)

 Renee Boerefijn – Director of innovation, Bunge Loders Croklaan

Gert-Jan Deben – Manager belangenbehartiging, ANKO

Evelyne van Dongen – Programmamanager, KennisCentrum Natuur en Leefomgeving (KCNL)

Ceel Elemans – Sector banking, ING Bank

Tamara Hoogerwaard – Directeur, Bakery institute

Henk van Houwelingen – Secretaris, Dibevo

Hans Huibers – Frontier, NMK Esbaco

Frank Janssen – manager marketing en communicatie, Nederlands Bakkerij Centrum

Jos Klerx – Sectorspecialist horeca en recreatie, Rabobank

Dick Klop – Adviseur schooling, Cumela

Rob Kotvis – Owner at S&PM, managing facility concepts, SPM facility

Karin Kuiper – Secretaris gastvrij Nederland bij VNO-NCW, Gastvrij Nederland

Christiaan Loef – Adviseur, ministerie Landbouw, natuur en voedselkwaliteit

 Marco Maasse – Algemeen directeur, Vereniging Bloemist Winkeliers

Hans de Mooij – Accountmanager, SVO vakopleiding food

Max Mulders – Eigenaar, MCM Advies bv

Aafje Nijman – Trendwatcher en Eigenaar Bureau Nijman en van Haaster

Frank Oostdam – Directeur/voorzitter, ANVR

Marga Patijn – voorzitter, FNV Mooi

Bertie Redeker – Secretaris Atrium groep, OCC

Jeroen van der Reep – Owner, KOS Kappersopleidingen

Rinus de Rijder – Onderwijsmanager, SVO vakopleiding food

Laura Roebroeck – Kwartiermaker arbeidsmarkt voor GroenPact, Platform Talent voor Technologie

Jules Sanders – Beleidsadviseur ESB, Land- en tuinbouworganisatie (LTO)

Arry Verhage – Directeur Opleidingsfonds Levensmiddelenindustrie, Federatie Nederlandse Levensmiddelen Industrie

Wouter Verkerk – Eigenaar Verkerk Bartstra Bureau: bureau voor gastvrijheid

Willemieke de Waal – Directeur, Kennemer Duincampings B.V.

Jeroen Zijlmans – Beleidsmedewerker arbeidsmarkt en onderwijs, Branchevereniging VHG

Literatuur

ABN AMRO1 – Stand van leisure, december 2018.

ABN AMRO2 – Stand van leisure, maart 2019.

ABN AMRO3 De positieve economische impact van op reis gaan naar het buitenland
Geraadpleegd September 2019 van https://insights.abnamro.nl/2016/09/de-positieve-economische-impact-van-op-reis-gaan-naar-het-buitenland/

ABN AMRO4 – Sectorprognose Leisure, mei 2019

ABNAMRO6 – Robots in de foodsector: bezig aan een inhaalslag, oktober 2018

 Aeres – Aeres Hogeschool Drinten, Pet monitor: Ondernemen in een digitaal tijdperk, 2018

ANKO1 – Kiezen of verliezen: Kom in beweging om de toekomst van jouw kapsalon veilig te stellen, 2015

AWVN(feb. 2019). Tweede Kamer neemt Wet arbeidsmarkt in balans aan. Geraadpleegd van https://www.awvn.nl/nieuws/tweede-kamer-wet-arbeidsmarkt-balans-wab/

ANVR – Travel Experience Tomorrow.

Branche Platform KappersBeroepscompetentieprofielen voor de kappersbranche, 2019

CAH, Provincie Flevoland, Amsterdam Economic Board, OMFL – Verkenning van het Business Potentieel van Personalised Food, 2014.

CBS1 –  Bevolkingsprognoses 2018

CBS2 –  Bevolking 15 tot 75 jaar. Geraadpleegd oktober 2019, van https://www.cbs.nl/nl-nl/visualisaties/dashboard-beroepsbevolking

CBS3 – Werklozen. Geraadpleegd September 2019, van https://www.cbs.nl/nl-nl/visualisaties/dashboard-arbeidsmarkt/werklozen

CBS4 – Arbeidsdeelname en werkloosheid per maand. Geraadpleegd oktober 2019, van
opendata.cbs.nl/statline/#/CBS/nl/dataset/80590NED/table?dl=7457

CBS5 – Trends in Nederland, 2017. Geraadpleegd juli 2019, van
https://www.cbs.nl/nl-nl/publicatie/2017/26/trends-in-nederland-2017

CBS6 – CBS Statline, 2019

CBS7– Kwartaalmonitor VHG, 2e kwartaal 2019

CPB1 – Augustusraming 2020 (concept Macro Economische Verkenning): kerngegevenstabel plus koopkracht, Geraadpleegd augustus 2019, van https://www.cpb.nl/Augustusraming-2020

CELTH, CBS, NBTC, NRIT – Trendrapport toerisme, recreatie en vrije tijd, 2017

Cumela – Agrarisch loonwerk grondverzet en cultuurtechniek, geraadpleegd september 2019 van https://www.cumela.nl/agrarisch-loonwerk-grondverzet-en-cultuurtechniek/biomassa

Dibevo1 – Consument laat zich minder verleiden tot impulsaankoop van huisdieren, geraadpleegd juli 2019 van www.dibevo.nl/pers/consument-laat-zich-minder-verleiden-tot-impulsaankoop-van-huisdieren, 2019

DUO1 – Leerlingenprognose 2013 – 2038, 2018

Duurzaambedrijfsleven2 – Duurzaam Bedrijfsleven, nummer 20 najaar 2019

ECBO1 – De toekomst van vakmanschap, 2017

Entreemagazine.nl1- 7 opkomende trends in de restaurantindustrie. Geraadpleegd mei 2019, van https://www.entreemagazine.nl/nieuws/innovatie/7-opkomende-trends-de-restaurantindustrie31090

European Parliament’s Committee on Agriculture and Rural Development – Research for AGRI Committee – Impacts of the digital economy on the food chain and the CAP. 2019

Femto – Femto Engineering. Geraadpleegd mei 2019, van https://www.femto.nl/stories/predictive-maintenance/.

Financieel Dagblad – Bakker, F. (2018, 15 juni) De herwaardering van het ambacht. Financieel Dagblad. Geraadpleegd oktober 2018, van https://fd.nl/morgen/1256791/de-herwaardering-van-het-ambacht#

FNLI1 – Federatie Nederlandse Levensmiddelen Industrie, Leren en werken, werken en leren Visie van de levensmiddelenindustrie (food & feed) op een doelmatige beroepsopleiding, 2015

FNLI2 – Federatie Nederlandse Levensmiddelen Industrie , Monitor Levensmiddelenindustrie, 2016

Foodinspiration1Foodinspiration magazine.com, 2019.

Foodinspiration2 – Food Inspiration Magazine, jaargang 2, editie 5, oktober 2019.

FoodService Instituut – FSIN Beleidsmonitor 2018/2019

Foodupbrabant.nl –  Geraadpleegd juli 2019, van https://foodupbrabant.nl/multifunctionele-landbouw-blijft-groeien/

FSIN Systeemgastronomie. Geraadpleegd juli 2019, van https://fsin.nl/actueel/nieuws/560/systeemgastronomie-groeien-met-meedogenloze-precisie).

Gartner – Panetta, K (2017, 3 oktober) Gartner Top 10 Strategic Technology Trends for 2018. Geraadpleegd mei 2018 van https://www.gartner.com/smarterwithgartner/gartner-top-10-strategic-technology-trends-for-2018/

Ghaffarianhoseini, A., AlWaer, H., Ghaffarianhoseini, A., Clements-Croome, D., Berardi, U., Raahemifar, K., & Tookey, J. – (2018). Intelligent or smart cities and buildings: a critical exposition and a way forward. Intelligent Buildings International, 10(2), 122-129.

Gic – (2016) Geraadpleegd mei 2018, van: https://www.gic.nl/economie/eerste-hotel-met-robot-in-groningen-hugo-spreekt-negentien-talen).

GORecreatie – Beroepscompetentieprofielen Recreatiebranche, definitief concept 5 april 2016

Groenkennisnet.nl1 – Dossier het nieuwe telen, geraadpleegd juli 2019 van https://www.groenkennisnet.nl/nl/groenkennisnet/dossier/dossier-het-nieuwe-telen.htm

Groenkennisnet.nl2 – Werken met Berend de Farmbot, geraadpleegd juli 2019 van https://www.groenkennisnet.nl/nl/groenkennisnet/show/Leeuwarder-studenten-werken-met-Berend-de-Farmbot.htm

Groenkennisnet.nl3 – Naar een duurzamer en gezonder voedselsysteem, geraadpleegd juli 2019 van https://wiki.groenkennisnet.nl/display/FIT/1.+Voedseltransitie%3A+naar+een+duurzamer+en+gezonder+voedselsysteem.

Groenpact1 – Regiodeals voor betere balans. Geraadpleegd juli 2019 van – https://www.groenpact.nl/nl/groenpact/show/Regiodeals-voor-betere-balans-tussen-landbouw-natuur-en-leefomgeving.htm

 HAS Hogeschool en Universiteit Utrecht – Feiten & Cijfers Gezelschapsdierensector, 2015

Holidaymedia.nl – 5 recreatie trends en online ontwikkelingen, geraadpleegd mei 2019 van https://holidaymedia.nl/nl/blog/2017/5-recreatietrends-en-online-ontwikkelingen.html

ING Economisch Bureau2 – Foodtech: technologie in de voedingsindustrie Robotarm biedt voedingsindustrie de helpende hand, 2019

ING Economisch Bureau 3 – Vergrijzing als kans, leeftijdloos verleiden, 2016

Kennisnet – Pijpers, R. (2017, 20 december). Alles wat je moet weten over 21e eeuwse vaardigheden. Geraadpleegd mei 2018 van https://www.kennisnet.nl/artikel/alles-wat-je-moet-weten-over-21e-eeuwse-vaardigheden/

KHN1 – Factsheet trends in de horeca

KHN2 – Monitor Toekomstverwachtingen 2019

KHN3KHN Trendspecial, juni 2019

Kopetz, H. – (2011). Internet of things. In Real-time systems  (pp. 307-323). Springer, Boston, MA.

LandscaperPro –  Hovenierstrends 2018. Geraadpleegd juli 2019 van: https://landscaperpro.nl/hovenierstrends-voor-2018/)

LICG – Besluit houders van dieren, geraadpleegd juli 2019 van: https://www.licg.nl/nieuws/besluit-houders-van-dieren-in-werking/

Louis Bolk Instituut – Erisman, J.W., F.P.M. Verhoeven (2019). Kringlooplandbouw in de praktijk: Analyse en aanbevelingen voor beleid

Marc van der Meer2 – (2015, 29 april). Het MBO naar 2025: twee verhaallijnen. Geraadpleegd mei 2018 van https://www.mboraad.nl/sites/default/files/publications/wetenschappelijk_achtergronddocument_mbo_2025.pdf

Management impact – (2017) Nederland klaar voor de vierde revolutie. Geraadpleegd van http://www.managementimpact.nl/innovatie/artikel/2017/11/nederland-klaar-voor-de-vierde-industriele-revolutie-10113007

Milieu defensie – (2018, 22 augustus) 8 vakantiebestemmingen die dreigen te verdwijnen Geraadpleegd september 2019 van https://milieudefensie.nl/actueel/8-vakantiebestemmingen-die-dreigen-te-verdwijnen.

Ministerie van Buitenlandse Zaken – (2018, 18 september). Homogene Groep Internationale Samenwerking, HGIS nota 2019. Geraadpleegd mei 2018 van https://www.rijksoverheid.nl/documenten/beleidsnota-s/2018/09/18/homogene-groep-internationale-samenwerking-hgis-nota-2019

Ministerie van OCW en MBO Raad – (2018). Bestuursakkoord OCW – MBO-Raad 2018-2022: Trots, vertrouwen en lef. Geraadpleegd mei 2018 van https://mbo-today.nl/wp-content/uploads/2018/02/bestuursakkoord-mbo-2018-2022-trots-vertrouwen-en-lef.pdf

Missethoreca.nl2 – Voedverspilling vereist grotere inspanning. Geraadpleegd juli 2019 van – https://www.missethoreca.nl/restaurant/nieuws/2019/06/abn-amro-halvering-voedselverspilling-in-2030-vereist-grotere-inspanning-101321809

Mooi vakman – Geraadpleegd juli 2019 van –  https://www.mooivakman.nl/kijkje-in-de-toekomst/precisielandbouw-deel-1/

MVO Nederland – (2018, 20 juni). Wat is circulaire economie? Geraadpleegd juni 2018 van https://mvonederland.nl/circulaire-economie-dossier

NBC1 – Ook in 2025 brood op de plank, Bakkers in bedrijf, trends, nummer 4, mei 2019

NBTC – Perspectief 2030, bestemming Nederland: Een nieuwe visie op bestemming Nederland ten behoeve van het welzijn van alle Nederlanders, 2018

Nieuwe oogst –  Vleesvervangers zijn een veelbelovende niche. Geraadpleegd juni 2018.

NOS – Eerste ‘verspillingsschap’ in supermarkt Wageningen, geraadpleegd augustus 2019 van
https://nos.nl/artikel/2223392-eerste-verspillingsschap-in-supermarkt-wageningen.html

Panteia – J. Riske, P. van der Zeijden, M. de Ruiter-Groenewegen, H. Bolle, Branchestructuuronderzoek kappers, 2017

PBL1 – Planbureau voor de Leefomgeving (2016, 11 september). Regionale bevolkings- en huishoudenprognose 2016. Geraadpleegd mei 2018 van http://www.pbl.nl/publicaties/regionale-bevolkings-en-huishoudensprognose-2016

PBL 2 – Planbureau voor de Leefomgeving en het Centraal Planbureau. (2015). Nederland in 2030-2050: twee referentiescenario’s – Toekomstverkenning Welvaart en Leefomgeving. Geraadpleegd mei 2018 van https://www.wlo2015.nl/wp-content/uploads/PBL_2015_WLO_Nederland-in-2030-en-2050_1558.pdf

PWC1 – (2015). Digitalisering en robotisering vragen om employagility. Geraadpleegd april 2018 van https://www.pwc.nl/nl/assets/documents/pwc-arbeidsmarkt-digitalisering-robotisering-employagility.pdf

PWC2 – (2018). Megatrends duurzaamheid. Geraadpleegd op maart 2018 van www.pwc.nl/nl/themas/megatrends/duurzaamheid, 2018

PWC3 – 10 veranderingen in food. Geraadpleegd juli 2019 van –  https://www.pwc.nl/nl/marktsectoren/agrifood/10-veranderingen-in-food.html

Quester.nl – Generaties XYZ bestaan ze echt. Geraadpleegd juli 2019 van –  http://www.queester.nl/wp/productie/explainer/generaties-xyz-bestaan-ze-echt/)

Rabobank1 – Cijfers en trends. Geraadpleegd juli 2019 van – https://www.rabobank.nl/bedrijven/cijfers-en-trends/akkerbouw/granen-groente/

Rabobank2 – Cijfers en trends. Geraadpleegd juli 2019 van – https://www.rabobank.nl/bedrijven/cijfers-en-trends/tuinbouw/sierteelt-kansen-voor-ondernemers/

Rabobank3 – Cijfers en trends. Geraadpleegd juli 2019 van – https://www.rabobank.nl/bedrijven/cijfers-en-trends/akkerbouw/agrarisch-loonbedrijf/

Rabobank5 – Cijfers en trends. Geraadpleegd juli 2019 van –https://www.rabobank.nl/bedrijven/cijfers-en-trends/tuinbouw/glasgroenteteelt/

Rabobank6 – Cijfers en trends. Geraadpleegd september 2019 van – https://www.rabobank.nl/bedrijven/cijfers-en-trends/tuinbouw/groothandels-in-bloemen-en-planten/

Rabobank7 – Cijfers en trends. Geraadpleegd september 2019 van – https://www.rabobank.nl/bedrijven/cijfers-en-trends/food/versspeciaalzaken/

Rabobank8 – Cijfers en trends. Geraadpleegd juli 2019 van – https://www.rabobank.nl/bedrijven/cijfers-en-trends/horeca-en-recreatie/dagrecreatie/

Rabobank9 –  Cijfers en trends. Geraadpleegd juli 2019 van –  https://www.rabobank.nl/bedrijven/cijfers-en-trends/veehouderij/paardenhouderij/).

Rathenau Instituut – (2015). Werken aan de robotsamenleving. Geraadpleegd april 2018 van https://www.rathenau.nl/sites/default/files/Werken_aan_de_robotsamenleving_-_Rathenau_Instituut.pdf

Reiswerk1 – Travel Tomorrow, beeld je de toekomst van reizen in, 2015

Reiswerk2 – Beroepscompetentieprofiel Commercieel medewerker travel – versie 2.0, juli 2018

Reiswerk3 – Webmagazinereiswerk.nl, 2016.

Retailinsiders1 – Geraadpleegd juli 2019 van https://www.retailinsiders.nl/branches/huis-tuin/bloemen

Retailinsiders2 – Dierenspeciaalzaken, Geraadpleegd juli 2019 van https://www.retailinsiders.nl/branches/huis-tuin/dierenspeciaalzaken/

Retailinsiders3 – Slagerijen, Geraadpleegd juli 2019 van https://www.retailinsiders.nl/branches/foodspeciaalzaken/slagerijen/

Rifkin J – (2013) De derde industriële revolutie naar een transformatie van economie en samenleving.

Rijksoverheid1 – (2018). Leren tijdens loopbaan. Geraadpleegd maart 2018 van https://www.rijksoverheid.nl/onderwerpen/leven-lang-leren/leren-tijdens-loopbaan

ROA1 – AIS 2022

Royalfloraholland.nl – Bloemisten verkopen de meeste snijbloemen. Geraadpleegd augustus 2019 van https://www.royalfloraholland.com/nl/nieuws-2019/week-14/belang-van-bloemist-in-bestedingen?

SBB & UWV – (2018) Dashboard Basiscijfers Jeugd.  Geraadpleegd van https://www.s-bb.nl/feiten-en-cijfers/basiscijfers-jeugd/dashboards-basiscijfers-jeugd

SBB1 – Verantwoordingsinformatie kwalificatiedossier mbo dierverzorging

SBB2 – Sectorkamerrapportage VGG, 2016

SCP – Sociaal en Cultureel Planbureau (2017, december). De sociale staat van Nederland, 2017. Geraadpleegd maart 2018 van https://www.scp.nl/Publicaties/Alle_publicaties/Publicaties_2017/De_sociale_staat_van_Nederland_2017

Sectorinstituut Openbare Bibliotheken1 – (2014) Trends in de samenleving 2014: Ontwikkelingen op het gebied van demografie, economie, media en informatie binnen het sociaal-culturele domein. Geraadpleegd van https://www.kb.nl/sites/default/files/trends-in-de-samenleving-2.pdf

Sophia Vereeniging – Dierenwinkels stoppen verkoop dieren, geraadpleegd augustus 2019 van https://www.sophia-vereeniging.nl/mijlpaal-152-dierenwinkels-stoppen-verkoop-dieren, 2018.

Sonneveld – Consumententrends in de bakkerij, geraadpleegd augustus 2019 van https://nl.sonneveld.com/blog/consumententrends-in-de-bakkerij/

Stichting BWM – Foodopia, voedsel van de toekomst, 2015.

TNO1 – (2015) Innovatieagenda voor de verzekeringssector: Aan de slag met elkaar, en met anderen. Geraadpleegd van https://www.verzekeraars.nl/media/1058/rapport-tno-innovatieagenda-voor-de-verzekeringssector.pdf

UWV1 – (2018). Landelijke Arbeidsmarktprognose 2018-2019. Geraadpleegd maart 2019 van https://www.uwv.nl/overuwv/Images/Arbeidsmarktprognoses%202018-2019.pdf

UWV3 – UWV Arbeidsmarktprognose 2019-2020. Geraadpleegd juli 2019 van https://www.uwv.nl/overuwv/Images/uwv-arbeidsmarktprognose-2019-2020.pdf

UWV4 – Sectorcommissies Colland in UWV, moeilijk vervulbare vacatures, 2019

UWV5 – Industrie, Factsheet arbeidsmarkt, 2019

UWV6Horeca, catering en verblijfsrecreatie, Factsheet arbeidsmarkt, 2018

VakbladvoedingsindustrieDit wil de consument in 2019. 2 april 2019

Vereniging Samenwerkende Kinderboederijen Nederland – Branche kinderboerderijen, 2014

Vleesmagazine.nl Marel zet in op traceerbaarheid, 2019. 

Volberda H – (2017) Bent u klaar voor de vierde industriële revolutie?
Maandblad Voor Accountancy en Bedrijfseconomie 91: 4-3.

Volkskrant1 – (2018) Joris Lohman, Daar waar stad en land elkaar ontmoeten kunnen we de wereld voeden, https://www.volkskrant.nl/kijkverder/2018/voedselzaak/ideeen/daar-waar-stad-en-land-elkaar-ontmoeten-kunnen-we-de-wereld-voeden/

Volkskrant2 – (2019, 11 september) TUI doet vliegtuig naar Parijs in de ban. Geraadpleegd van https://www.volkskrant.nl/nieuws-achtergrond/tui-doet-vliegtuig-naar-parijs-in-de-ban-om-co2-uitstoot-te-verminderen~b26552f9/

WUR2 – Wageningen Economic Research, Natuurinclusieve landbouw: van niches naar mainstream (fase 1), 2019.

WUR3 – Wageningen Economic Research, Van koopman tot koopman, naar een nieuwe internationale positionering van de Nederlandse agrosector, 2018

WUR 4 – Kringlooplandbouw. Geraadpleegd juli 2019 van https://www.wur.nl/nl/Dossiers/dossier/Kringlooplandbouw.htm

WUR5 – Biodiversiteit. Geraadpleegd juli 2019 van https://www.wur.nl/nl/show-longread/Biodiversiteit-longread.htm

WUR6 – Stadslandbouw. Geraadpleegd augustus 2019 van https://www.wur.nl/nl/show/dossier-stadslandbouw.htm

WUR7 – Wageningen Economic Research. Kijk op multifunctionele landbouw. 2019

WUR8Blockchain in veeteelt: Beloftevolle blockchain technologie nadert het boerenerf. 2018.

Xia, F., Yang, L. T., Wang, L., & Vinel, A. – (2012). Internet of things. 
International Journal of Communication Systems, 25(9), 1101.