De veranderende klant, robotisering en voedselverspilling

3. Voeding

Demografische ontwikkelingen

AFNAME VMBO EN MBO

In 2025 zal het totaal aantal vmbo-leerlingen dertien procent kleiner zijn dan in 2018 (DUO1). Vanwege het kleinere aantal vmbo-leerlingen krimpt de doorstroom vanuit het vmbo naar het mbo. Deze ontwikkeling zal vooral in hoogconjunctuur leiden tot een groeiend tekort aan mbo-gediplomeerd personeel. Dat heeft vooral gevolgen voor de bol. De instroom in de bol bestaat namelijk hoofdzakelijk uit leerlingen, die direct vanaf het vmbo komen. Bbl-studenten stromen minder vaak direct door vanuit het vmbo. Ze zijn over het algemeen ouder. Studenten van de voedingsopleidingen in Vakmanschap & industrie zijn nagenoeg allemaal bbl’ers. Deze opleidingen merken naar verwachting relatief weinig van de dalende bol-instroom.

VERGRIJZING

In 2030 is het aantal zestigplussers in Nederland bijna een kwart hoger dan in 2019. Deze groep vormt dan dertig procent van de totale bevolking (CBS6).
Men wordt zich steeds meer bewust van het feit dat voeding een middel is om langer gezond en vitaal te blijven, te kunnen participeren in de samenleving en de stijging van de zorgkosten(deels) te reguleren. Deze generatie is meer bewust van de aanwezigheid van suikers en vetten in het eten (Foodservice instituut).

Het aantal éénpersoonshuishoudens neemt flink toe tot aan 2050, voorspelt het CBS. Eénpersoonshuishoudens consumeren anders. Zij kiezen graag voor gemak. Uitgebreid koken voor jezelf is immers niet altijd even plezierig. ‘Gemaksoplossingen’ worden steeds vaker een volwaardig alternatief voor zelf koken. Of dat nou thuis of buitenshuis is (Foodservice instituut).

Economische ontwikkelingen

OMZET EN PRODUCTIE

De levensmiddelenindustrie is de grootste tak van de Nederlandse industrie: 133.000 werknemers van zo’n 1.000 bedrijven zijn goed voor 22 procent van de totale industriële productie. Grote spelers in deze sector zijn slachterijen en de vleesverwerkende industrie, de zoetwarenindustrie, de zuivelindustrie en de diervoederindustrie. De sector is kennisintensief, levert een belangrijke bijdrage aan het Bruto Binnenlands Product en zet meer dan de helft van de productie af in het buitenland (FNLI1). De omzet van de voedingsmiddelenindustrie zit al jaren in de lift. In 2017 was de omzet drie procent groter dan het jaar ervoor. Ten opzichte van vijf jaar eerder was de omzet tien procent groter. Vooral de zuivelindustrie laat een forse toename zien (28 procent). Andere grote stijgingen vonden plaats in de visverwerkende industrie (twaalf procent), de groente-, fruitverwerkende industrie (acht procent), de slachterijen en vleeswarenindustrie en de brood- en deegwarenindustrie (beide zeven procent).

Wereldwijd is de markt voor voedingsmiddelen min of meer stabiel als gevolg van voldoende voorraden. De mondiale marktperspectieven zijn positief met toenemende uitvoervolumes en lagere transportkosten, terwijl de importprijzen dalen (FNLI2).

BAANKENMERKEN

In de levensmiddelenindustrie is het aantal banen licht gegroeid (UWV5). Door de groei van de werkgelegenheid en daling van de werkloosheid kampen voedingsproducenten vaker met een tekort aan personeel. Vooral in de productie is uitwijken naar buitenlands personeel een beproefd recept. Als de sector het groeitempo van de afgelopen 20 jaar wil continueren, zijn naast de vervanging van de 40.000 medewerkers die met pensioen gaan, naar schatting 7.000 extra mensen nodig. Technologie zal nodig blijken om invulling te geven aan die productiviteitsbehoefte (ING Economisch Bureau2).

Sociaal-culturele ontwikkelingen

DE VERANDERENDE CONSUMENT

Consumenten willen niet alleen van buiten, maar ook van binnen mooi zijn. Trendsetters in food kijken steeds vaker naar de verhouding tussen calorieën en nutriënten. Wat doet een product met het lichaam, draagt het bij aan evenwichtiger gedrag en rustigere gedachten en heeft het item een clean label (Foodinspiration)?

De komende jaren is de verwachting dat steeds meer mensen kiezen voor trends als vegan en non-alcoholisch. In de wereld van drinks is de opkomst van ‘function over flavour’ zichtbaar. De consument gaat de functie van een drankje belangrijker vinden dan de smaak. Vooral in foodretail zal deze omslag plaatsvinden. Binnen foodservice staat bewust genieten centraal en is ‘gieten’, ‘genieten’ geworden. De volgende stappen in de healthify trends zijn: leefstijladviezen op basis van voeding, een gezondheidsslag 2.0 binnen de foodservice en een toename in de erkenning van de rol die voeding speelt in de zorg (Foodinspiration). Ook gaat eten steeds meer over je identiteit en hoe je in het leven staat (Foodservice instituut).

MAATSCHAPPELIJK VERANTWOORD ONDERNEMEN

Steeds meer consumenten houden zich bewust bezig met de herkomst van eten en de impact van het voedselsysteem op de wereld om hen heen. Bedrijven spelen in op deze behoefte en zien de noodzaak en voordelen van duurzaam en maatschappelijk verantwoord ondernemen. Ze houden rekening met de effecten van hun bedrijfsvoering op mens, milieu en maatschappij door bijvoorbeeld energiebesparing en afvalscheiding.

BELEVING

Consumenten kopen hun eten en drinken niet alleen bij foodspeciaalzaken en supermarkten, maar ook rechtstreeks bij bijvoorbeeld groothandels en boeren. Ze hebben namelijk meer behoefte aan beleving. Hierdoor vervagen de grenzen tussen productie, groothandel en retail en ontstaan businessmodellen op de grens van productie en verkoop.

Technologische ontwikkelingen

Bij alle ontwikkelingen in de komende jaren zal technologie een prominente rol spelen. Zo schrijdt de keukentechnologie voort. Robotisering zal zorgen voor een verdere rationalisering van de foodservicemarkt. De afgelopen tien jaar hadden techbedrijven een niet te onderschatten impact. Ze zijn de driver van de grootste groeier binnen het foodservicekanaal: maaltijddelivery. De foodservicemarkt staat nog maar aan het begin van een technologiehausse. Nieuwe gamechangers kunnen in no time branches op hun kop zetten. Niet voor niets zijn alle ogen gericht op Amazon, na de overname van Whole foods Market (Foodservice instituut).

Ecologische ontwikkelingen

DE VERANDERENDE CONSUMENT

 Jaarlijks gooien we ruw geschat tussen de 1,7 miljoen en 2,5 miljoen ton weg aan groenten, fruit en brood. Uitgaande van gemiddeld 2,2 miljoen ton gaat het jaarlijks om circa 55.000 vrachtwagens. Albert Heijn, McDonald’s, Unilever, het ministerie van Landbouw, de Rabobank en het Voedingscentrum maken plannen, die ertoe moeten leiden dat Nederland in 2030 de helft minder voedsel verspilt (NOS).

DUURZAME, MILIEUVRIENDELIJKE PRODUCTEN

Consumenten zijn steeds bewuster in hun keuzes rondom voedsel. Zo neemt de vraag naar duurzaam en verantwoord geteelde biologische producten toe. Ook is het aanbod van plantaardige alternatieven voor dierlijk eiwit toegenomen (UWV2).

Politiek-juridische ontwikkelingen

De voedingsmiddelenindustrie heeft naast de schommelingen op de grondstofmarkt en de Brexit te maken met het grotendeels wegvallen van de tabaksindustrie in Nederland en nieuwe (internationale) wet- en regelgeving rondom het gebruik van suiker en alcohol (FNLI2).

DESTEP INHOUDSOPGAVE