De veranderende klant, digitalisering en schaalvergroting

4. Winkelambacht

Demografische ontwikkelingen

 AFNAME VMBO EN MBO

Het mbo is een belangrijke opleidingsrichting bij de winkelambachten. In bijvoorbeeld de beroepsgroepen slagers en bakkers heeft ongeveer de helft van de werkenden een mbo-opleidingsachtergrond. Van de werkenden in de beroepsgroep ‘kappers en schoonheidsspecialisten’ is dat aandeel maar liefst zeventig procent (ROA1).

VERGRIJZING

Doelgroepen
In 2030 is het aantal zestigplussers in Nederland bijna een kwart hoger dan in 2019. Deze groep vormt dan dertig procent van de totale bevolking (CBS6). Senioren hebben over het algemeen een relatief hoog inkomen en meer vrije tijd vergeleken met jongere personen. Vooral foodspeciaalzaken zoals bakkers en slagers kunnen daarvan profiteren. Voor foodspeciaalzaken zijn vijftigplussers een belangrijke klantengroep. Zestig procent van de food-ondernemers zegt hen vaker te zien in de winkels dan overige klanten. Bovendien geven ze per bezoek meer uit (Rabobank7).

Het aantal éénpersoonshuishoudens neemt flink toe tot aan 2050, voorspelt het CBS. Eénpersoonshuishoudens consumeren anders. Zij kiezen graag voor gemak. 

 

Uitgebreid koken voor jezelf is immers niet altijd even plezierig. ‘Gemaksoplossingen’ worden steeds vaker een volwaardig alternatief voor zelf koken. Of dat nou thuis of buitenshuis is (Foodservice instituut).

Bij de kappers is geen duidelijke vergrijzing zichtbaar onder werknemers. Wel is vooral in grote steden sprake van een sterke groei van kappers uit andere culturen. Zij richten zich vooral op het knippen van heren (barbier).

Onder de klanten is wel in veel gemeenten sprake van vergrijzing. Zestigplussers brengen gemiddeld acht keer per jaar een bezoek aan de kapper om te knippen. Dat is vaker dan de jongere generaties. Opvallend is dat hier nauwelijks nog sprake is van een verschil tussen mannen en vrouwen. Vrouwen van deze generatie maken bovengemiddeld gebruik van de optie het haar te laten föhnen of stylen (ANKO1).

Werkenden
In de beroepsgroepen slagers, bakkers en ‘kappers en schoonheidsspecialiste’ is het aandeel 55-plussers van de werkenden relatief klein (ROA).  Onder deze werkzame personen is daardoor weinig sprake van vergrijzing.

Economische ontwikkelingen

OMZET EN PRODUCTIE

De omzet van de kappersbranche zit al enkele jaren in de lift. De afgelopen vier jaar steeg de omzet jaarlijks met drie tot vier procent. In 2018 was de omzet ruim twaalf procent groter dan in 2015 (CBS6).

In 2017 deed zich een kentering voor in de omzetontwikkeling van de speciaalzaken. Er was sprake van een lichte stijging van de netto omzet van een procent. Met name zelf-producerende bakkers- en slagersbedrijven leveren vaker aan derden waaronder instellingen, horeca en supermarkten. Denk bijvoorbeeld aan de samenwerking van AH supermarkt met lokale slagers, waarbij vleeswaren onder de naam Streeckgenoten in de supermarktschappen worden gepresenteerd (Foodservice instituut).

BAANKENMERKEN

De beroepsgroepen bakkers en slagers kenmerken zich door een relatief hoge mate van flexibel werk. Ongeveer een derde van de werkenden heeft een flexibele arbeidsrelatie. Denk hierbij aan uitzendkrachten, oproepkrachten, invalskrachten en contracten zonder een vast aantal arbeidsuren. Ook zijn er relatief veel werkenden met een mbo-opleidingsachtergrond. Het ROA typeert dat aandeel als ‘erg hoog’. Dat geldt ook voor de beroepsgroep ‘kappers- en schoonheidsspecialisten’ (ROA).

Zelfstandig ondernemen komt vaak voor in de kappersbranche. Het aandeel zelfstandigen in de beroepsgroep ‘kappers- en schoonheidsspecialisten’ typeert het ROA als ‘erg hoog’. Bijna twee derde van de werkenden is zelfstandige (ROA). Het aantal zzp’ers in de kappersbranche blijft toenemen. Het marktaandeel van de zzp’er binnen de sector is gestegen van 24 procent naar 37 procent (Panteia). Het totaal aantal werkenden stijgt niet. Ondernemerscompetenties worden steeds belangrijker (Branche Platform Kappers). In de beroepsgroepen slagers en bakkers is het aandeel zelfstandigen ongeveer twintig procent (ROA).

VACATURES EN BAANOPENINGEN

Het aantal mbo-vacatures zit in de lift. In het segment winkelambacht ontstonden in 2018 bijna veertig procent meer vacatures op mbo-niveau dan in 2017. 

De komende jaren neemt het aantal baanopeningen in de beroepsgroep slagers toe. Dit gaat om de totale vraag naar nieuwkomers op de arbeidsmarkt, zoals bepaald door de uitbreidingsvraag (werkgelegenheidsgroei) en de vervangingsvraag. Het ROA typeert deze ontwikkeling van het aantal baanopeningen als ‘hoog’. Voor bakkers en de groep ‘kappers en schoonheidsspecialisten’ is sprake van een gemiddeld aantal verwachte baanopeningen (ROA).

SCHAALVERGROTING EN CONCURRENTIE

In de branches van de slagers en de brood- en banketzaken is sprake van schaalvergroting. De laatste jaren neemt het aantal fysieke verkooppunten over het algemeen af, maar de totale oppervlakte van de winkelvloer neemt toe. De winkels zijn gemiddeld dus groter. Opvallend is dat na een jarenlange daling, het aantal winkels in de slagersbranche in 2018 is toegenomen (Retailinsiders3). Dit kan komen doordat consumenten meer zijn gaan besteden aan vlees, vleeswaren en vleesgerechten en zich meer zijn gaan richten op specialiteiten van slagerijen.

In de kappersbranche neemt de concurrentie binnen de verkoop van producten toe, doordat producten steeds vaker goedkoper verkrijgbaar zijn via internet. De verkoop van producten en de marge hierop zijn de laatste jaren gedaald en dalen nog steeds. Ontwikkelingen in de kappersbranche zijn onder andere ‘stoelenhuur’ en franchise. Tot nu toe wordt zowel het huren als het verhuren van stoelen door een beperkt aantal bedrijven gedaan. Voor het huren en verhuren van stoelen zijn kennis van geldende wet- en regelgeving en beheersen van ondernemerscompetenties van belang (Branche Platform Kappers).

Sociaal-culturele ontwikkelingen

OMZET EN PRODUCTIE

Klanten van kappers worden kritischer en verwachten naast kwaliteit en beleving een bepaalde mate van empathie en een persoonlijke benadering. Daardoor worden een proactieve klantbenadering, sociale en communicatieve vaardigheden steeds belangrijker. Consumenten hebben minder vraag naar klassieke behandelingen zoals watergolven en blijvend omvormen. In een groot deel van de kappersbedrijven worden deze behandelingen (bijna) niet meer afgenomen. Het blijft echter een belangrijke basisvaardigheid om te beheersen (Branche Platform Kappers).

Vooral in grote steden is een sterke groei zichtbaar van kappers uit andere culturen. Zij richten zich vooral op het knippen van heren (barbier). 

Er is steeds meer vraag naar specialisaties binnen het kappersvak. De kapper moet zich kunnen specialiseren in het behandelen van dames óf heren. Het kappersbedrijf kan zich hiermee profileren in de markt. Voor studenten maakt het de opleiding aantrekkelijker, aangezien studenten zich kunnen richten op hun interesses (Branche Platform Kappers).

BELEVING

Consumenten kopen hun eten en drinken niet alleen bij foodspeciaalzaken en supermarkten, maar ook rechtstreeks bij bijvoorbeeld groothandels en boeren. Ze hebben namelijk meer behoefte aan beleving. Hierdoor vervagen de grenzen tussen productie, groothandel en retail en ontstaan businessmodellen op de grens van productie en verkoop.

Ecologische ontwikkelingen

Jaarlijks gooien we ruw geschat tussen de 1,7 miljoen en 2,5 miljoen ton weg aan groenten, fruit en brood. Uitgaande van gemiddeld 2,2 miljoen ton gaat het jaarlijks om circa 55.000 vrachtwagens. Albert Heijn, McDonald’s, Unilever, het ministerie van Landbouw, de Rabobank en het Voedingscentrum maken plannen, die ertoe moeten leiden dat Nederland in 2030 de helft minder voedsel verspilt (NOS).

De vraag vanuit de kappersbranche naar meer milieuvriendelijke producten en verpakkingen neemt toe. Bij deze producten zijn bijvoorbeeld chemische ingrediënten vervangen door natuurlijke ingrediënten. Van de kapper wordt verwacht dat zij ontwikkelingen volgen op het gebied van (nieuwe) producten (Branche Platform Kappers).

Politiek-juridische ontwikkelingen

Vanaf mei 2018 is Algemene Verordening Gegevensbescherming (AVG) van kracht. In deze privacywet is vastgelegd welke acties en maatregelen een ondernemer moet nemen bij het vastleggen van gegevens over klanten, personeel en andere personen (bijvoorbeeld leveranciers). Bedrijfseigenaren van kapperszaken, slagerijen, brood- en banketzaken, etc. zijn verantwoordelijk voor het naleven van deze wet. Ook de werknemer moet weten wat deze wet inhoudt, omdat hij/zij in voorkomende gevallen omgaat met persoonsgegevens van de klant.

DESTEP INHOUDSOPGAVE